วิทยานิพนธ์ (ผ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2553

งานวิจัยนี้ศึกษาความมั่นคงทางเศรษฐกิจระดับครัวเรือนหลังการรื้อย้ายของชุมชนแออัดภายใต้โครงการบ้านมั่นคง คำถามในงานวิจัยคือการรื้อย้ายและสร้างใหม่จะเพิ่มความมั่นคงทางเศรษฐกิจระดับครัวเรือนหรือไม่ อย่างไร สมมติฐานหลักคือ การแก้ไขปัญหาชุมชนแออัดโดยวิธีการรื้อย้ายและสร้างใหม่จะไม่ทำให้เกิดความมั่นคงทางเศรษฐกิจในระดับครัวเรือน โดยมีสมมติฐานรองคือ (1) ครัวเรือนซึ่งทำการรื้อย้ายและสร้างใหม่จะพบปัญหาในการเดินทางเข้าถึงแหล่งงาน (2) ค่าใช้จ่ายในการได้มาซึ่งที่ดินและที่อยู่อาศัยที่สูงขึ้น และ (3) มีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการประกอบอาชีพ เนื่องมาจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพที่อยู่อาศัย หน่วยวิเคราะห์ในงานวิจัยคือครัวเรือน ตัวแปรต้นคือ การรื้อย้ายชุมชนออกและสร้างใหม่ ตัวแปรตามคือ ความมั่นคงทางเศรษฐกิจในด้านต่างๆ วิธีการศึกษาคือเปรียบเทียบความมั่นคงทางเศรษฐกิจในระดับครัวเรือนของชุมชนสร้างสรรค์พัฒนา 7-12 เขตคลองเตย จังหวัดกรุงเทพมหานคร ในช่วงก่อนและหลังเข้าร่วมโครงการบ้านมั่นคง ผลการศึกษาพบว่าครัวเรือนในชุมชนมีความมั่นคงทางเศรษฐกิจเพิ่มขึ้นในด้านของการเข้าถึงปัจจัยสี่, การช่วยเหลือด้านการเงินจากภาครัฐ และครัวเรือนบางส่วนมีการประกอบอาชีพที่มั่นคงขึ้น มีรายได้และสัญญาจ้างที่แน่นอน และมีจำนวนผู้ประกอบอาชีพในครัวเรือนมากขึ้น ครัวเรือนส่วนใหญ่มีความสามารถในการชำระหนี้สินต่างๆ โดยเหลือรายได้สุทธิในปริมาณที่ใกล้เคียงกับในช่วงก่อนการรื้อย้าย และมีการออมทรัพย์ในสหกรณ์ชุมชน อย่างไรก็ตามการรื้อย้ายนี้ไม่ได้ทำให้ครัวเรือนส่วนใหญ่มีรายได้สุทธิสูงขึ้น และครัวเรือนร้อยละ 34 เกิดความไม่มั่นคงด้านของภาระหนี้สินที่เกินกำลังจ่าย เนื่องจากเกิดภาวะภัยทางศีลธรรม (Moral Hazard) ในครัวเรือน ส่งผลให้ครัวเรือนเหล่านั้นเลือกที่จะค้างชำระค่าเช่าที่ดินและค่าสินเชื่อที่พักอาศัย ประกอบกับครัวเรือนมีค่าใช้จ่ายในการได้มาซึ่งที่ดิน ที่อยู่อาศัย รวมถึงค่าใช้จ่ายที่สูงขึ้นในการเดินทางเข้าถึงแหล่งงาน