โครงการเรื่อง “การจัดการทรัพยากรชายฝั่งอย่างมีส่วนร่วมเพื่อใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนชุมชน คลองท่าปูนตำบลเลม็ด อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี ” เพื่อตอบคำถามวิจัยว่า 1. รูปแบบการจัดการ ทรัพยากรชายฝั่งอย่างมีส่วนร่วมเพื่อใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนเป็นอย่างไร และ2 แนวทางการเลี้ยงสัตว์น้ำใน พื้นที่บ่อกุ้งร้างอย่างยั่งยืนควรเป็นอย่างไร โดยมีวัตถุประสงค์ 3 ข้อ คือ 1) สร้างการเรียนรู้ในการสร้างอาชีพ ทางเลือกให้กับคนในชุมชนคลองท่าปูน 2) ศึกษาแนวทางการจัดการทรัพยากรชายฝั่งโดยชุมชนมีส่วนร่วม และ 3) ศึกษาแนวทางการเลี้ยงสัตว์น้ำในบ่อกุ้งร้างอย่างยั่งยืน โดยมีกิจกรรม ดังนี้ เริ่มด้วยกิจกรรมประชุมชี้แจงโครงการ ซึ่งการจัดประชุมมีขึ้นเพื่อชี้แจงกรอบงานวิจัยและ ประชาสัมพันธ์โครงการวิจัยให้ชุมชนทราบ จากการเข้าร่วมประชุมในครั้งนี้ทำให้หน่วยงานราชการ ชุมชน และทีมวิจัยเอง ได้ทราบแนวทางการทำงาน และยังได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานต่าง ๆที่เข้าร่วมประชุม ในการต่อไป ตลอดระยะเวลาในการทำกิจกรรมต่างๆจะต้องมีการติดตามผลการดำเนินการจึงกำหนดให้มี กิจกรรมประชุมประจำเดือน ซึ่งเป็นการประชุมร่วมกันเพื่อรับทราบความเคลื่อนไหว สรุปผลของการ ทำงาน การแบ่งหน้าที่ในการทำกิจกรรมต่างๆ การร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นระหว่างทีมวิจัยและ เจ้าหน้าที่ สกว.ร่วมกัน และวางแผนการทำงานต่อไปในอนาคต พร้อมกันนี้ยังเป็นการเสริมทักษะในด้านการ พูด การเขียน และการแสดงออกในเวทีร่วมกันของทีมวิจัย จากการแลกเปลี่ยนสภาพปัญหาและได้พูดคุยเพื่อหาแนวทางในการจัดการทรัพยากรภายในชุมชน นั้นได้ทำให้เกิดกิจกรรมต่างๆ เริ่มจากกิจกรรมการรวบรวมข้อมูลพื้นฐานของชุมชน และการรวบรวม ข้อมูลการทำประมงของชุมชนชายฝั่ง ประกอบด้วยด้านเศรษฐกิจ สังคม ความเชื่อ วัฒนธรรม และ ประเพณีเพื่อนำมาใช้ประกอบข้อมูลพื้นฐานในการทำข้อมูลการทำประมงในพื้นที่ โดยการสัมภาษณ์แบบ เจาะลึก (in-depth) เช่น ผู้อาวุโสในชุมชน ชาวประมงพื้นบ้าน เป็นต้น ซึ่งสามารถนำมาใช้กำหนดทิศทางลม- ฤดูกาล ที่สัมพันธ์กับทรัพยากรสัตว์น้ำ ความสัมพันธ์ระหว่าง สัตว์น้ำเศรษฐกิจของชุมชน ช่วงฤดูกาล และ เครื่องมือในการประกอบอาชีพ ซึ่งช่วยให้เกิดการแลกเปลี่ยนข้อมูลพื้นฐานของชุมชน และสามารถนำข้อมูล มาปรับใช้ให้ตรงกับความต้องการของชุมชนได้ตรงจุดมากขึ้น และต่อด้วยกิจกรรมการกำหนดพื้นที่ทะเล ชุมชน เพื่อกำหนดแนวเขตในการอนุรักษ์ และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติ โดยอาศัยการใช้แบบสอบถามและ สัมภาษณ์เจาะลึก แบ่งเป็น 2 กิจกรรมย่อย คือ การปักแนวเขตทะเลชุมชน และการทำบ้านปลา โดยได้ ดำเนินการปักแนวเขตทะเลชุมชนตั้งแต่บริเวณคลองไชยาถึงคลองท่าปูน รวมระยะทาง 1,500 ไร่ ปักแนว เขตด้วยไม้ไผ่ทาสีไม้ด้วยสีธงชาติไทย (สีแดง ขาว และน้ำเงิน) เพื่อใช้เป็นสัญลักษณ์แทนทรัพย์สินส่วนรวม ของสาธารณะผลของการกำหนดเขตทะเลชุมชนนั้นสามารถดึงความช่วยเหลือจากชาวบ้านได้พอสมควรแต่ ในช่วงแรกๆก็ประสบปัญหาความไม่เข้าใจจึงต้องมีกิจกรรมในการประชาสัมพันธ์อยู่ตลอดการทำงาน ส่วนการทำบ้านปลา (หรำ) ในพื้นที่ทะเลชุมชน เพื่อเป็นที่อยู่อาศัยและหลบภัยของสัตว์น้ำวัยอ่อนในทะเล จำนวน 35 หลัง พร้อมกับได้ขอความร่วมมือจากชาวประมงในพื้นที่ให้ละเว้นการเข้าไปจับสัตว์น้ำในพื้นที่ บ้านปลาแต่สามารถหาสัตว์น้ำในพื้นที่บริเวณใกล้เคียงได้ หลังจากการทำบ้านปลาพบว่าในบริเวณหรำจะ สามารถหาสัตว์น้ำได้จำนวนมากขึ้นแสดงให้เห็นว่าหรำสามารถเป็นที่อยู่อาศัยและหลบภัยของสัตว์น้ำได้ดี เมื่อเกิดกิจกรรมเหล่านี้มีอีกสิ่งที่ต้องวางกติการ่วมกัน เพื่อให้ได้ผลอย่างดียิ่งขึ้น คือ กิจกรรมการ ติดตามเฝ้าระวัง เพื่อเป็นการป้องกันไม่ให้การกระทำที่ผิดกฎหมายเข้ามามีผลต่อทรัพยากรธรรมชาติและ สิ่งแวดล้อม รวมถึงการประชาสัมพันธ์สร้างจิตสำนึกให้คนในชุมชนและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทราบ โดยการจัด ทีมงานในการออกลาดตระเวนและร่วมกับหน่วยงานในท้องถิ่น ตลอดจนหน่วยงานภาคีในการร่วมกันทำงาน เช่น สถานีพัฒนาทรัพยากรป่าชายเลนที่ 13 ประมงอำเภอไชยา และชุมชน เมื่อพบเห็นผู้ที่กระทำความผิดก็ มีการเข้าไปตักเตือนพูดคุยในการสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับการเข้ามาประกอบอาชีพในเขตทะเลชุมชน พร้อมทั้งติดป้ายประกาศเขตพื้นที่ทะเลชุมชนให้คนทั้งในและนอกชุมชนได้รับรู้ร่วมกัน กิจกรรมวางกฎ กติการ่วมกัน เป็นการร่วมกันวางกฎกติกาการใช้ประโยชน์ร่วมกัน พบว่า ส่วนใหญ่มาจากอุปกรณ์ในการ ดักจับสัตว์น้ำ เช่น อวนรุน อวนรัง เรือคราดหอย ลอบปูและกุ้ง ไซจีน ยาเบื่อเมา ฯลฯ และได้ร่วมกันวางกฎ ระเบียบ และกติกาของกลุ่มร่วมกัน เช่น ห้ามเรือที่เข้าข่ายกระทำผิดกฎหมายทุกชนิดเข้ามาในเขตพื้นที่ทะเล ชุมชน ตลอดจนมีการระวางโทษของการกระทำผิดอีกด้วย การวางกติกานี้จะต้องทำไปพร้อมๆกับการเฝ้า ระวังซึ่งผลก็คือได้แต่เฝ้าระวังเท่านั้น เพราะหน่วยงานที่มีอำนาจหน้าที่ในพื้นที่นั้นอยู่ไกลกว่าจะมาถึงการ กระทำผิดเสร็จสิ้นไปแล้วไม่มีหลักฐานใดๆ การเฝ้าระวังจึงเป็นเพียงการแจ้งเตือนเท่านั้น นอกจากกิจกรรมการดูแลรักษาและฟื้นฟูแล้ว ยังได้รวมกลุ่มเพื่อทดลองเลี้ยงสัตว์น้ำในบ่อกุ้งร้าง เพื่อเป็นการหนุนเสริมรายได้ให้ชาวบ้านอีกทางหนึ่งเช่นกัน ในกิจกรรมการปรับปรุงพื้นที่ และทำบ่อ ทดลองเลี้ยงสัตว์น้ำ พื้นที่ 7 ไร่ เป็นอีกกิจกรรมหนึ่งที่ทีมวิจัยได้ทำขึ้นเพื่อเป็นแนวทางในการใช้บ่อกุ้งร้าง ในการเลี้ยงสัตว์น้ำเป็นอาชีพเสริมให้กับชาวประมง โดยทีมวิจัยใช้นากุ้งร้างขนาด 7 ไร่ของนายโอภาส คง แง่ง หนึ่งในสมาชิกทีมวิจัย ซึ่งมีการปรับปรุงพื้นที่บ่อกุ้งร้างด้วยการกั้นบ่อขนาด 1 ไร่ ด้วยอวนตาถี่สำหรับ เลี้ยงปู และปลากะพงลงในบ่ออนุบาล จำนวน 1,500 ตัว พบว่าหลังจากมีการปล่อยปูไปประมาณ 4-5 เดือน สามารถจับขายได้ ส่วนปลากะพงนั้นไม่มีผลที่ชัดเจนเนื่องจากว่าเกิดเหตุน้ำท่วมปลาได้ลอยหายไป กับน้ำ ทั้งบ่อเลี้ยงไม่ได้มีการเฝ้าจึงมีขโมยเข้ามาขโมยปูไปขาย ทั้งนี้ จากการร่วมทำกิจกรรมต่าง ๆ ดังที่กล่าวมาแล้วนั้น ทีมวิจัยได้อาศัยการบวนการทำงานอย่าง มีส่วนร่วมในทุกขั้นตอน เพราะการปฏิบัติงานในแต่ละกิจกรรมต้องอาศัยการทำงานเป็นทีมในการทำงาน ร่วมกัน เพื่อหนุนให้การปฏิบัติงานดำเนินไปได้ตามรูปแบบของงานวิจัยชุมชน โดยชุมชน และเพื่อชุมชนอย่าง แท้จริง