โครงการ “แนวทางการจัดการทะเลชุมชน เพื่อการทำประมงกุ้งเคย และการสร้างอาชีพ เสริมอย่างยั่งยืน ชุมชนบ้านท่าพิกุล ตำบลท่าฉาง อำเภอท่าฉาง จังหวัดสุราษฎร์ธานี” เกิดขึ้นจาก ความเดือดร้อนของชาวประมงพื้นบ้านในอำเภอท่าฉาง เนื่องจากการประกอบอาชีพประมงที่นับวันจะมี ความฝืดเคือง และมีข้อจำกัดมากขึ้นเรื่อยๆ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องทรัพยากรสัตว์น้ำ และป่าชายเลน ซึ่งเป็นแหล่ง อาศัยของสัตว์น้ำที่นับวันลดน้อยลง เกิดจากการแก่งแย่งแข่งขันในการประกอบอาชีพทั้งจากคนในและคน นอกพื้นที่ มีการใช้เครื่องมือทำลายล้างและตัดไม้ทำลายป่าเกิดขึ้น อีกมุมหนึ่งพื้นที่ในการประกอบอาชีพของ ประมงชายฝั่งก็มีน้อยลง สาเหตุใหญ่มาจากรัฐบาลให้โอกาสเอกชนเข้ามาสัมปทานป่าชายเลน เพื่อนำไม้ไป เผาถ่าน การบุกรุกพื้นที่ของชาวบ้านเพื่อประกอบอาชีพรุนกุ้งเคยและหรำปลาดุก ก็มีส่วนในการทำลายป่า ชายเลน เนื่องจากการรุนกุ้งเข้าไปติดเขตแนวป่าชายเลนมากเกินไป ทำให้กล้าไม้ได้รับความเสียหาย ทั้งสัตว์ น้ำชนิดต่างๆ ก็โดนทำลายไปด้วย ท่ามกลางความขัดแย้งระหว่างชุมชน และผู้ที่เข้ามาใช้ประโยชน์จากพื้นที่ โครงการวิจัยก็ได้เกิดขึ้นโดยมีคำถามวิจัยว่า ชุมชนบ้านท่าพิกุลจะมีแนวทางการพัฒนาอาชีพการทำอาชีพ ประมงกุ้งเคยและการจัดการพื้นที่ป่าชายเลนเพื่อสร้างอาชีพอย่างยั่งยืนได้อย่างไร มีวัตถุประสงค์ 2 ข้อ คือ 1) เพื่อศึกษาแนวทางการจัดการทะเลชุมชน เพื่อใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน 2) เพื่อศึกษาแนวทางเพิ่มอาชีพ แก่ชาวประมงเรือรุนกุ้งเคยในช่วงที่ว่างงาน การดำเนินกิจกรรมเริ่มตั้งแต่ การประชุมชี้แจงโครงการ, การศึกษาข้อมูลทั่วไปของชุมชน, ศึกษาข้อมูลองค์ความรู้ในการจับกุ้งเคย, สร้างกติกาในการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรอย่างยั่งยืน, กำหนด พื้นที่ทะเลชุมชน,เฝ้าระรังเครื่องมือประมงทำลายล้าง, การสื่อสารประชาสัมพันธ์เรื่องการทำประมงกุ้งเคย, การฟื้นฟู และอนุรักษ์ทรัพยากรชายฝั่ง และศึกษาการเลี้ยงสัตว์น้ำในบ่อกุ้งร้าง นอกจากนี้ยังมีการประชุมทีม วิจัยเพื่อเตรียมความพร้อมก่อนเริ่มดำเนินงานและสรุปผลการทำงานในแต่ละเดือน และหาแนวทางการแก้ไข ปัญหาร่วมกัน จากวัตถุประสงค์ เรื่อง แนวทางในการจัดการทะเลชุมชน เพื่อใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนนั้น ทีมวิจัยได้ทำแนวเขตทะเลชุมชน ทำให้มีแนวเขตในการดูแลที่จัดเจนขึ้น ได้มีการเฝ้าระวังเครื่องมือประมง ทำลายล้างเข้ามาในพื้นที่ มีการตั้งกฎกติกาการใช้ประโยชน์ในพื้นที่ร่วมกัน และการประชาสัมพันธ์กฎ ต่างๆ ให้ผู้ที่เข้ามาใช้ประโยชน์ในพื้นที่ได้รับทราบนั้น สามารถแก้ไขปัญหา ได้เพียงบางส่วน เท่านั้น คือ ส่วนที่เป็นระดับชาวประมงธรรมดาที่เป็นชาวบ้านด้วยกัน ในส่วนของกลุ่มที่มีทุนหนุนหลัง เช่น อวนรุนบาง ประเภท และส่วนของคอกหอยแครง พบว่า บางจุดยังเป็นพื้นที่ซ้อนทับอยู่กับพื้นที่ทะเลชุมชนซึ่งยังไม่ สามารถจัดการแก้ไขปัญหาได้ ทั้งนี้ต้องอาศัยการทำงานอย่างต่อเนื่องของทีมวิจัย ชุมชน และหน่วยงานที่ เกี่ยวข้องเข้ามาแก้ปัญหา อย่างไรก็ตาม เชื่อว่าถ้ามีการรวมตัวกันอย่างจริงจังในการผลักดันให้เกิดการจัดการพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม ก็จะสามารถแก้ไขปัญหาและเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ให้กับทรัพยากรในพื้นที่ ได้ในอนาคต ส่วนวัตถุประสงค์ในเรื่อง แนวทางการสร้างอาชีพให้กับเรือประมงอวนรุนกุ้งเคยในช่วงที่ ว่างงาน พบว่า การทำงานที่ผ่านมาทำให้มีทรัพยากรเพิ่มขึ้น ซึ่งนอกจากจับกุ้งเคยแล้ว ในช่วงที่ไม่มีกุ้งเคย เข้ามาในพื้นที่ ชาวประมงกุ้งเคยก็ยังสามารถปรับเปลี่ยนเครื่องมือ เพื่อจับสัตว์น้ำชนิดอื่นๆ ในทะเลได้ ทั้งนี้ นอกจากทะเลแล้ว ในป่าชายเลน ทีมวิจัยก็ยังได้เข้าไปจัดการนากุ้งร้าง โดยการทำแปลงอนุรักษ์ และฟื้นฟู ทรัพยากรในป่าชายเลน มีการปลูกป่า ปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำ โดยการดึงหลายภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วมในการ ทำกิจกรรม ซึ่งคาดว่าถ้ามีการทำกิจกรรมอย่างต่อเนื่องพื้นที่แห่งนี้ก็จะกลายเป็นแหล่งเกิดของทรัพยากร สัตว์น้ำ ให้ขยายไปยังพื้นที่อื่นๆ สามารถเป็นแหล่งประกอบอาชีพของชุมชน และคนทั่วไปได้ ดังนั้น สำหรับคำถามวิจัยที่ว่า ชุมชนบ้านท่าพิกุลจะมีแนวทางการพัฒนาอาชีพการทำ ประมงกุ้งเคย และการจัดการทรัพยากรป่าชายเลนเพื่อสร้างอาชีพที่ยั่งยืนได้อย่างไร นั้น แม้ว่าการทำงาน กว่า 3 ปี ที่ผ่านมา จะยังไม่สามารถพิสูจน์ได้ถึงความยั่งยืนที่จะเกิดขึ้นในอนาคต แต่ก็มีแนวโน้มว่าจะ เป็นไปในทางที่ดีขึ้น และเห็นความเปลี่ยนแปลงด้านต่างๆ ทั้งทรัพยากร และทัศนคติของชุมชน ทั้งนี้เชื่อว่า การทำงานร่วมกันอย่างต่อเนื่องโดยใช้ ทักษะ ความรู้ ประสบการณ์ และเครือข่ายที่มีจากการทำงานใน ครั้งนี้ เป็นฐานในการสานงานต่อ ให้เกิดการจัดการพื้นที่ให้อุดมสมบูรณ์ จะสามารถรองรับจำนวนผู้ที่เข้า มาให้ประโยชน์ในพื้นที่ได้อย่างพอเพียง และยังยืน รวมถึงอาชีพประมงกุ้งเคยซึ่งเป็นอาชีพดั้งเดิมของพื้นที่ ยังคงอยู่คู่กับชุมชนต่อไปได้ ทั้งนี้ จากการร่วมทำกิจกรรมต่าง ๆ ดังที่กล่าวมาแล้วนั้น ทีมวิจัยได้อาศัยการบวนการ ทำงานอย่างมีส่วนร่วมในทุกขั้นตอน เพราะการปฏิบัติงานในแต่ละกิจกรรมต้องอาศัยการทำงานเป็นทีมใน การทำงานร่วมกัน เพื่อหนุนให้การปฏิบัติงานดำเนินไปได้ตามรูปแบบของงานวิจัยชุมชน โดยชุมชน และเพื่อ ชุมชนอย่างแท้จริง