วิทยานิพนธ์ (คพ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552

การเคหะแห่งชาติ เป็นหน่วยงานหลักในการพัฒนาที่อยู่อาศัยสำหรับผู้มีรายได้น้อยและรายได้ปานกลาง ตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2516 มีการจัดทำโครงการ ออกแบบและดำเนินการก่อสร้างที่อยู่อาศัยแล้ว 248,714 หน่วย การออกแบบที่อยู่อาศัยสำหรับผู้มีรายได้น้อยของการเคหะแห่งชาตินั้น มีความสำคัญมาก เนื่องจากต้องสอดคล้องกับต้นทุนค่าก่อสร้างที่จำกัดตามความสามรถในการจ่าย ของกลุ่มประชากรเป้าหมายผู้มีรายได้น้อย ซึ่งในแต่ละแบบ ต้องนำไปใช้ในการก่อสร้างเป็นปริมาณมาก ตลอดเวลากว่า 3 ทศวรรษที่ผ่านมา การเคหะฯ ได้ออกแบบที่อยู่อาศัยสำหรับผู้มีรายได้น้อยหลายรูปแบบ แต่ยังขาดการศึกษารวบรวมและวิเคราะห์พัฒนาการอย่างเป็นระบบ การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์ในการรวบรวม และวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงและพัฒนาการของรูปแบบที่อยู่อาศัยตามแนวราบสำหรับกลุ่มรายได้ ก ซึ่งเป็นกลุ่มเป้าหมาย ที่มีรายได้น้อยที่สุด โดยสามารถเก็บกลุ่มตัวอย่างที่อยู่อาศัย ตามแนวราบสำหรับกลุ่มรายได้ ก ทั้งหมด 79 โครงการ สร้างแผนภูมิพัฒนาการ เพื่อวิเคราะห์รูปแบบที่อยู่อาศัยตามช่วงเวลาสัมภาษณ์ และประชุมกลุ่มย่อยผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องทั้งในระดับนโยบายและปฏิบัติ ผลการศึกษา สามารถแบ่งรูปแบบที่อยู่อาศัยออกเป็น 13 รูปแบบจากโครงการทั้งหมด 79 โครงการ โดยสามารถแบ่งออกเป็น 5 กลุ่มคือ 1) แบบมาตรฐานก่อนปี 2524 เป็นรูปแบบตามสมัยนิยม ที่ใช้หลักของกฎหมายเป็นเกณฑ์ในการออกแบบ เมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงนโยบายของรัฐ โดยมีการลดการอุดหนุน ทำให้รูปแบบที่อยู่อาศัยต้องเปลี่ยนไปเป็น 2) แบบบ้านสร้างบางส่วน เพื่อให้สอดคล้องกับความสามารถในการจ่ายของผู้มีรายได้น้อย ทำให้รูปแบบที่อยู่อาศัยมีเฉพาะแกนบ้านและห้องน้ำ แต่เนื่องจากการออกแบบไม่ตรงความต้องการของผู้อยู่อาศัย การเคหะฯ จึงต้องเปลี่ยนรูปแบบที่อยู่อาศัยให้สมบูรณ์ในราคาเดียวกับบ้านสร้างบางส่วนเป็น 3) แบบบ้านสร้างพร้อมอยู่และสอดคล้องกับความสามารถในการจ่าย หลังจากนั้นเมื่อภาวะเศรษฐกิจเปลี่ยนไปการเคหะฯ ได้นำแนวคิดด้านการตลาดเข้ามาใช้ ทำให้เกิด 4) แบบบ้านสร้างพร้อมอยู่ที่ใช้แนวคิดด้านการตลาด ทำให้รูปร่างหน้าตาและพื้นที่ใช้สอยของที่อยู่อาศัยดีขึ้น ในแผนฯ 9 มีนโยบายบ้านราคาเดียวทั่วประเทศทำให้เกิดรูปแบบ 5) แบบบ้านเอื้ออาทร เป็นรูปแบบที่ตอบสนองความต้องการและพื้นที่ใช้สอยที่ดีที่สุด การเปลี่ยนแปลงรูปแบบที่อยู่อาศัยตามแนวราบ สำหรับกลุ่มรายได้ ก นั้นเกิดจากนโยบายเป็นหลัก เมื่อนโยบายเปลี่ยนรูปแบบที่อยู่อาศัยก็เปลี่ยนไป โดยมีบ้านสร้างบางส่วนเท่านั้นเกิดการเปลี่ยนแปลงจากความต้องการของผู้อยู่อาศัยเอง และรูปแบบที่เปลี่ยนไปนั้น แทบจะไม่ได้นำมาใช้ซ้ำเลย ทั้งที่รูปแบบที่อยู่อาศัยเหล่านั้นมีเอกลักษณ์และความน่าสนใจอยู่มาก การเคหะฯ ควรมีการรวบรวมและศึกษารูปแบบที่อยู่อาศัยที่น่าสนใจประเภทอื่นๆ ด้วย แม้ว่าการเคหะฯ มีงานวิจัยเกี่ยวกับต้นแบบที่อยู่อาศัยอยู่บ้างแต่ไม่ได้ถูกนำมาใช้ให้เป็นประโยชน์ ควรมีการนำงานวิจัยต่างๆ มาจัดอบรมเพื่อให้สถาปนิกสามารถนำความรู้ไปใช้ในการพัฒนาต้นแบบที่อยู่อาศัยเพื่อผู้มีรายได้น้อยต่อไป