วิทยานิพนธ์ (วท.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2551

การศึกษาการจัดการน้ำเพื่อการเกษตรเชิงบูรณาการ ดำเนินการโดยการใช้น้ำจากบ่อเลี้ยงกุ้งก้ามกรามเพื่อการทำนาปรังในช่วงฤดูแล้ง เปรียบเทียบกับการใช้น้ำ จากอ่างเก็บน้ำมาปลูกข้าวพันธุ์ชัยนาท 1 ในพื้นที่บ้านนาวี ตำบลสงเปลือย อำเภอเขาวง จังหวัดกาฬสินธุ์ เริ่มศึกษา เดือนกุมภาพันธ์ 2551 และสิ้นสุดเดือนมิถุนายน 2551 โดยดำเนินการจัดทำแปลง และเก็บข้อมูลคุณภาพน้ำ ตะกอนดิน การตรวจวัดการเจริญเติบโต ผลผลิตข้าว ความแตกต่างของการใช้น้ำของทั้งสองระบบ ต้นทุนและผลตอบแทนที่ได้จากการแปลงศึกษา การศึกษาพบว่า นาข้าวที่ใช้น้ำจากบ่อเลี้ยงกุ้งมีค่าองค์ประกอบคุณภาพน้ำได้แก่ อุณหภูมิ, pH, alkalinity, COD, BOD, TOC, TKN และ total phosphorus ส่วนตะกอนดินได้แก่ แอมโมเนีย ไนโตรเจนทั้งหมด และฟอสฟอรัส สูงกว่านาข้าวที่ใช้น้ำจากอ่างเก็บน้ำ อย่างมีนัยสำคัญ (P<0.05) เนื่องจากน้ำจากบ่อเลี้ยงกุ้งก้ามกรามมีการจัดการน้ำเพื่อการเลี้ยง และกิจกรรมการเลี้ยง เช่น การให้อาหาร การเติมปูนมาร์ล มีผลทำให้การเจริญเติบโตของข้าวที่ได้รับน้ำจากบ่อเลี้ยงกุ้ง (ความสูง และการแตกกอ) ในแต่ละช่วงอายุข้าวสูงกว่า ข้าวที่ใช้น้ำจากอ่างเก็บน้ำอย่างมีนัยสำคัญ (P<0.05) และให้ผลผลิตข้าวสูงกว่าประมาณ 5 เปอร์เซ็นต์ ในปริมาณน้ำที่ใช้เท่ากัน เมื่อเปรียบเทียบต้นทุนการผลิต และผลตอบแทนพบว่า การปลูกข้าวมีต้นทุนการผลิตเท่ากันคือ 925 บาท แต่ถ้ารวมบ่อเลี้ยงกุ้งพบว่ามีการลงทุนที่สูงคิดเป็นเงินประมาณ 34,025 บาท ผลตอบแทนของนาข้าวที่ใช้น้ำจากอ่างเก็บน้ำคิดเป็นเงินสุทธิ 4,582.11 บาทต่อไร่ ส่วนนาข้าวที่ใช้น้ำจากบ่อเลี้ยงกุ้งคิดเป็นเงินสุทธิ 4,862.84 บาทต่อไร่ และสามารถมีรายได้จากกุ้งคิดเป็นรายได้สุทธิ 17,126.67 บาทต่อไร่ (กรณีไม่หักทุนค่าก่อสร้างบ่อเลี้ยง) จะเห็นได้ว่านาข้าวที่ใช้น้ำจากบ่อเลี้ยงกุ้งก้ามกรามให้ผลผลิตสูงกว่า แปลงข้าวนาปรังที่ใช้น้ำจากอ่างเก็บน้ำลำพะยังจากการใช้น้ำมวลเดียวกัน และสามารถจัดเป็นแปลงต้นแบบแก่เกษตรกรในพื้นที่ศึกษาได้