การศึกษาวิจัยรูปแบบการจัดการป่าภูผาบักดีของชาวผู้ไทบ้านโนนสูง อำเภอเขาวง จังหวัดกาฬสินธุ์ มีวัตถุประสงค์ คือ 1)เพื่อศึกษาข้อมูลบริบทชุมชนบ้านโนนสูง ด้านประวัติศาสตร์ ชาติพันธุ์ วัฒนธรรม 2)เพื่อศึกษาพัฒนาการด้านความเชื่อ และภูมิปัญญาในการอนุรักษ์ป่าภูบักดีของคนผู้ไทตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน 3)เพื่อศึกษาสาเหตุ ปัจจัย และผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงความเชื่อของชาวผู้ไทบ้านโนนสูงต่อการอนุรักษ์ป่า 4)เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดการป่าภูบักดีร่วมกันของชาวผู้ไทบ้านโนนสูง เริ่มต้นจากความสนใจในการจัดการพื้นที่ป่าชุมชนเพื่อให้เกิดการจัดการพื้นที่ป่าด้วยตนเอง การศึกษาวิจัยนี้จึงใช้กระบวนการมีส่วนร่วมเป็นเครื่องมือในการทำงานร่วมกับชุมชน ใช้วิธีการศึกษาข้อมูลจากการสอบถาม การสัมภาษณ์อย่างเป็นทางการและไม่เป็นทางการการจัดเวทีระดมข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อปฏิบัติการเบื้องต้นร่วมกัน ผลการศึกษาบริบทชุมชนบ้านโนนสูงด้านประวัติศาสตร์ ชาติพันธุ์ และวัฒนธรรม พบว่าชาวผู้ไทบ้านโนนสูง ตำบลคุ้มเก่า มีประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวเนื่องกับเป็นกลุ่มคนผู้ไทที่อพยพมาจากเมืองวัง ประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ซึ่งอพยพมาตั้งถิ่นฐานในทำเลที่เหมาะสมต่อการปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์ โดยชาวผู้ไทบ้านโนนสูงอพยพมาจากบ้านกุดบอด ตำบลสงเปือย มีสาเหตุจากความต้องการหาพื้นที่เพื่อเป็นทำเลเลี้ยงวัว เมื่อมาพบพื้นที่บริเวณบ้านกุดดงหมูซึ่งยังคงสภาพความสมบูรณ์ของป่าอยู่นั้น ทำให้มีการถากถางพื้นที่เพื่อใช้ในการทำนาไปพร้อมกัน โดยก่อนที่จะมีการตั้งหมู่บ้านได้เชิญเจ้าโคตรหรือปู่ตามามาอยู่บริเวณป่าไม้ใกล้กับที่ตั้ง บ้านเรือน เรียกว่าดอนปู่ตาและมีพิธีกรรมในการแสดงถึงความเคารพในเดือนหกของทุกปีมาจนถึงปัจจุบัน ผลจากการศึกษาพัฒนาการความเชื่อเกี่ยวกับการดำรงชีวิตของคนผู้ไทบ้านโนนสูงได้ถูกปรับเปลี่ยนโดยแบ่งเป็น 3 ยุค คือ ยุคของการตั้งบ้านเรือน ตั้งแต่ พ.ศ.2448 – 2500 ซึ่งเป็นช่วงการเข้ามาจับจองพื้นที่ป่า ทำให้มีการพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติทั้งในเรื่องอาหาร ที่อยู่อาศัยเครื่องนุ่งห่มและยารักษาโรค พร้อมกับมีพื้นที่สำหรับการประกอบพิธีกรรมเกี่ยวกับความเชื่อ ยุคต่อมาเป็นช่วงการพัฒนาชุมชน ตั้งแต่ปี 2500 – 2525 ซึ่งในช่วงนี้มีกระแสการพัฒนาเศรษฐกิจส่งผลให้มีการปลูกพืชเศรษฐกิจมากขึ้น มีการถางป่าเพื่อเพิ่มพื้นที่การผลิต ในด้านของการจัดการป่านั้นชาวผู้ไทบ้านโนนสูงได้แบ่งพื้นที่การใช้ประโยชน์จากป่าออกเป็น ป่า 3 ประเภทได้แก่ 1)ป่าพิธีกรรมหรือป่าดอนเจ้าปู่ ซึ่งเป็นแหล่งสมุนไพรขนาดใหญ่ที่ใช้ในการรักษาอาการเจ็บป่วยของคนผู้ไท 2)ป่าทำเลเลี้ยงสัตว์หรือบริเวณพื้นที่ภูบักดี ซึ่งนอกจากจะเป็นทำเลเพื่อใช้เลี้ยงสัตว์ตั้งแต่อดีตแล้ว ยังเป็นพื้นที่สำหรับทำสวนครัวและเป็นที่สำหรับตัดไม้เพื่อสร้างบ้านเรือน3)ป่าหัวไร่ปลายนา ที่รักษาไว้เพื่อปลูกพืชสวนครัวในฤดูทำนา ส่วนการพัฒนาอื่นๆ ได้แก่ การตัด ถนนเข้าสู่ชุมชน มีการใช้เครื่องจักรกลทางการเกษตรเพิ่มขึ้น เกิดการแลกเปลี่ยนสินค้าด้วยเงินตรา และมีการเข้าพัฒนาพื้นที่จากทหารเพื่อปราบปรามขบวนการแบ่งแยกการปกครอง ยุคการพัฒนาต่อเนื่องจากปี 2526 – 2552 การพัฒนาของหน่วยงานรัฐยังคงสนับสนุนโครงการในพื้นที่ เช่น การเวนคืนที่ดินของรัฐในการสร้างอ่างเก็บน้ำลำพะยัง การสร้างอุโมงค์ผันน้ำห้วยไผ่ และการกันพื้นที่ป่าเพื่อให้มีเขตป่าอนุรักษ์ ระบบการจัดการป่าของชุมชนในยุคนี้อยู่ภายใต้แนวคิดแบบรัฐคือ ขึ้นอยู่กับกฎหมายป่าไม้ แต่ยังคงสามารถใช้ประโยชน์ได้บางส่วน เช่นการเลี้ยงวัว การหาสมุนไพร การเก็บหาเห็ด หน่อไม้ เป็นต้น ซึ่งในพื้นที่เป็นการใช้ประโยชน์ร่วมกับคนที่อาศัยอยู่รอบพื้นที่ป่าภูบักดี แนวทางการจัดการป่าในปัจจุบันจึงเป็นเรื่องของการคงพื้นที่ป่าดอนเจ้าปู่ให้มีความอุดมสมบูรณ์และร่วมกันดูแลรักษาตามพิธีกรรมดั้งเดิม การจัดการป่าภูบักดีเป็นการเสนอแนวคิดเบื้องต้นต่อองค์การบริหารส่วนตำบลคุ้มเก่าให้มีบทบาทร่วมกับชุมชนแต่ยังไม่สามารถจัดการได้เนื่องจากพื้นที่อยู่ในการปกครองของสองตำบลทำให้ยังไม่เกิดข้อตกลงร่วมกัน ส่วนแนวทางที่เกิดขึ้นใหม่คือการฟื้นป่าหัวไร่ปลายนาเพื่อให้เกิดการจัดการป่าด้วยตนเอง