งานวิจัยชิ้นนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพมีวัตุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาแนวทางในการสร้างสรรค์รายการโทรทัศน์ที่ส่งเสริมบทบาทและศักยภาพของผู้พิการทางสายตา (2) ศึกษาบทบาทและศักยภาพของผู้พิการทางสายตาที่ถูกนำเสนอผ่านเนื้อหารายการโทรทัศน์ Blind Date และ (3) ศึกษาการรับรู้และทัศนคติของผู้ชมปกติและผู้ชมที่พิการทางสายตาที่มีต่อรายการโทรทัศน์ Blind Date โดยมีระเบียบวิธีวิจัยคือการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-Depth interview) ผู้ผลิตรายการ, การวิเคราะห์ตัวบท (Textual Analysis) จากเนื้อหารายการโทรทัศน์ Blind Date และการสนทนากลุ่ม (Focus group) ผู้ชมปกติและผู้ชมที่พิการทางสายตา ผลการวิจัยพบว่ารายการโทรทัศน์ Blind Date มีรูปแบบเป็นรายการเรียลลิตี้ (Reality) กึ่งสารคดีที่นำเสนอเรื่องราวชีวิตของผู้พิการทางสายตา (แขกรับเชิญ) ผ่านมุมมองของคนตาดี (พิธีกร) ซึ่งเป็นบุคคลผู้มีชื่อเสียงโดยการนัดพบกัน (date) เพื่อแลกเปลี่ยน เรียนรู้และทำความเข้าใจวิถีชีวิตของผู้พิการทางสายตาเพื่อปรับเปลี่ยนเจตคติไปสู่การอยู่ร่วมกันอย่างเข้าใจ ซึ่งการคัดเลือกเรื่องหรือประเด็นนำเสนอนั้นพิจารณาจากความน่าสนใจในเรื่องราวชีวิตของแขกรับเชิญเป็นหลักทั้งยังต้องมีมุมมอง ความคิดที่สามารถสะท้อนการเห็นคุณค่าในตนเองได้ด้วย ส่วนพิธีกรคัดเลือกจากกรอบประสบการณ์ที่ใกล้เคียงกับแขกรับเชิญเพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันอย่างลึกซึ้ง เมื่อผู้วิจัยวิเคราะห์บทบาทและศักยภาพของผู้พิการทางสายตาที่ปรากฏในรายการพบว่าการนำเสนอศักยภาพของผู้พิการทางสายตาเรียงตามลำดับความถี่ของการนำเสนอศักยภาพของผู้พิการทางสายตาจากมากไปน้อยได้ดังนี้ (1) ด้านการเรียนรู้และรับรู้ (2) ด้านการประกอบอาชีพ (3) ด้านการดำเนินชีวิต (4) ด้านการสื่อสารและการเข้าสังคมและ (5) ด้านการเห็นคุณค่าในตนเอง นอกจากนี้ผู้วิจัยยังพบว่าบทบาทของผู้พิการทางสายตาที่ปรากฎนั้นเป็นบทบาทที่เกิดจากสถานภาพที่ได้รับในภายหลังอาจได้มาโดยตำแหน่งหรือการแต่งตั้ง ทั้งนี้จากการสนทนากลุ่มผู้ชมทั้ง 2 กลุ่มพบว่าผู้ชมมีการรับรู้ มีความเข้าใจต่อประเด็นเรื่องการเรียนรู้และรับรู้ การประกอบอาชีพและการดำเนินชีวิตของผู้พิการทางสายตาได้เป็นอย่างดี และได้เห็นมุมมองความคิดที่หลากหลายของผู้พิการทางสายตา โดยพบว่าตอน “ช่างไม้ ทักษะอาชีพคนตาบอด” เป็นตอนที่ผู้เข้าร่วมการสนทนากลุ่มชื่นชอบมากที่สุดเนื่องจากได้เห็นศักยภาพของผู้พิการทางสายตาในการประกอบอาชีพที่มีอันตรายสูง รองลงมาคือตอน “เที่ยว ด้วยมุมมองใหม่” ที่นำเสนอให้เห็นว่าผู้พิการทางสายตาสามารถท่องเที่ยวได้ด้วยการใช้ประสาทสัมผัสอื่นๆ ในการรับรู้ความสวยงามของแหล่งท่องเที่ยวซึ่งทำให้ผู้ชมเข้าใจว่าการท่องเที่ยวที่แท้จริงไม่ได้ใช้แค่สายตาเพื่อรับรู้แต่ต้องใช้ใจสัมผัสกับความงามของธรรมชาตินั้นด้วย ทั้งนี้ผู้เข้าร่วมการสนทนากลุ่มยังชื่นชอบพิธีกรและแขกรับเชิญที่มีกรอบประสบการณ์ใกล้เคียงกันซึ่งส่งผลให้ผู้ชมได้เห็นมุมมองความคิดที่หลากหลายของทั้งคู่นำมาซึ่งความเข้าใจกันอย่างลึกซึ้ง อย่างไรก็ดีผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มมีข้อเสนอแนะเพิ่มเติมคือต้องการให้ผู้ผลิตรายการนำเทคโนโลยีเสียงบรรยายภาพ (Audio Description) มาใช้เพื่อให้ผู้ชมทุกกลุ่มเข้าถึงได้

วิทยานิพนธ์ (นศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2558