วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2542

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษากระสวนและความหมายแก่นของหน่วยสร้างการีตแบบวิเคราะห์ในภาษาไทย 3 ชนิด ได้แก่ หน่วยสร้างทำ ให้ และ ทำให้ โดยใช้ข้อมูลจากคลังข้อมูลภาษาปัจจุบัน ผลการวิจัยพบว่า หน่วยสร้างทำ มีกระสวน 1 แบบ สื่อลักษณะการีต 1 ลักษณะ และสื่อความหมายแก่นดังนี้ (1) สื่อการีตแบบมีการกระทำ (2) สื่อการีตแบบโดยตรง และ (3) สื่อการีตแบบไม่จงใจ และแม้จะมีกระสวนเบี่ยงเบนไปจากกระสวนหลัก แต่กระสวนนั้นก็ยังสื่อลักษณะการีตและความหมายแก่นเดียวกันกับกระสวนหลัก ส่วนหน่วยสร้างให้ มีกระสวน 5 แบบ สื่อลักษณะการีต 5 ลักษณะ กระสวน 1-4 สื่อความหมายแก่นดังนี้ (1) สื่อการีตแบบไม่มีการกระทำ (2) สื่อการีตแบบอ้อม และ (3) สื่อการีตแบบจงใจ ส่วนกระสวน 5 แม้จะมิได้สื่อความหมายแก่นเดียวกันกับกระสวนอื่นๆ แต่ก็มีโครงสร้างที่คล้ายคลึงกับกระสวนอื่น และยังสือความเป็นการีตอยู่ กระสวน 5 จัดเป็นกระสวนนอกขอบของหน่วยสร้างให้ สำหรับหน่วยสร้างทำให้ มีกระสวน 1 แบบ สื่อลักษณะการีต 1 ลักษณะ และสื่อความหมายแก่นดังนี้ (1) สื่อการีตแบบมีการกระทำ (2) สื่อความเป็นกลางในแง่การีตแบบโดยตรง และ (3) สื่อความเป็นกลางในแง่การีตแบบจงใจ และเมื่อเปรียบเทียบกระสวนและความหมายแก่นของหน่วยสร้างทำให้ กับหน่วยสร้างทำและหน่วยสร้างให้ สรุปได้ว่า ควรจัดหน่วยสร้างทำให้เป็นหน่วยสร้างการีตแบบวิเคราะห์อีกหนึ่งหน่วยสร้างในภาษาไทย เพราะมีกระสวนและสื่อความหมายแก่นเฉพาะของหน่วยสร้าง การวิจัยเรื่องหน่วยสร้างการีตแบบวิเคราะห์ในภาษาไทย นอกจากจะให้ภาพรวมของหน่วยสร้างการีตแบบวิเคราะห์ในภาษาไทยแล้ว ยังทำให้เข้าใจธรรมชาติของหน่วยสร้างมากขึ้น ดังนี้ (1) ความหมายแก่นของหน่วยสร้างสัมพันธ์โดยตรงกับกระสวนของหน่วยสร้าง กล่าวคือ ความหมายของหน่วยสร้างจะคัดเลือกคุณสมบัติขององค์ประกอบที่จะเกิดร่วมในหน่วยสร้าง และขณะเดียวกันกระสวนที่ต่างกันก็สื่อความหมายของกระสวนต่างกันด้วย และ (2) หน่วยสร้างอาจสื่อความหมายหลายนัยสัมพันธ์กัน ความหมายนัยต่างๆ เหล่านั้นสื่อความหมายแก่นร่วมกัน ซึ่งเรียกว่า การมีความหมายหลายนัยของหน่วยสร้าง อย่างไรก็ตาม บางความหมายก็ยากที่จะระบุความหมายแก่นร่วมกับความหมายอื่นๆ ได้ ความหมายนั้นจะจัดเป็นความหมายนอกขอบความเข้าใจธรรมชาติของหน่วยสร้างดังที่ได้กล่าวนี้สอดคล้องกับแนวคิดของทฤษฎีไวยากรณ์หน่วยสร้าง ซึ่งเป็นทฤษฎีหนึ่งในกระบวนทัศน์ภาษาศาสตร์ปริชาน