วิทยานิพนธ์ฉบับนี้เป็นการดำเนินการวิจัยปฏิบัติการเรื่องโครงสร้างทางเศรษฐกิจและสังคมของชุมชนบ้านอรัญญิกในปัจจุบัน โดยมีวัตถุประสงค์ของการศึกษา 2 ประการ คือ1) เพื่อศึกษาค้นหาระบบโครงสร้างทางเศรษฐกิจและสังคมของชุมชนบ้านอรัญญิก ว่ามีลักษณะอย่างไร และ 2) เพื่อค้นหาเหตุปัจจัยแห่งการเปลี่ยนแปลงของชุมชนเกี่ยวกับการพึ่งพาแทรกแซงและครอบงำจากปัจจัยภายนอก ว่ามีหรือไม่ เพียงใด รูปแบบการศึกษาและวิเคราะห์ข้อมูล อยู่ภายใต้แนวทางการวิจัยเชิงคุณภาพ สังภาษณ์ผู้ให้ข่าวสารสำคัญ การสัมภาษณ์แบบเจาะลึก การสังเกตการณ์ทั่วไป การสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม และการวิเคราะห์ทางสถิติหาค่าเฉลี่ยร้อยละ เพื่อให้ได้มาซึ่งข้อมูลเกี่ยวกับภูมิหลังทางด้านอาชีพ ภูมิหลังทางด้านรายได้ ความสัมพันธ์ของระบบโครงสร้างทางสังคมอันมีระบบเครือญาติ ระบบอุปถัมภ์ และระบบฝักฝ่าย ตลอดจนปัจจัยที่เป็นเหตุให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของชุมชนอรัญญิก ผลการศึกษาปรากฎว่า ชุมชนบ้านอรัญญิกนี้ยึดอาชีพหัตถกรรมทำมีดเป็นส่วนใหญ่ การทำมีดในชุมชนนี้ขยายตัวเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ตามจำนวนครัวเรือนที่เพิ่มขึ้น สำหรับรายได้จากการทำมีด พวกรับจ้างบมีรายได้ไม่แตกต่างจากรายได้ที่เกิดจากค่าแรงงานขั้นต่ำ แต่ชาวบ้านยังยึดอาชีพนี้ เพราะไม่ต้องไปทำงานตามโรงงานในเมืองและเป็นผลดีกับชุมชนที่ชาวบ้านไม่ต้องไปรับวัฒนธรรมของสังคมเมืองมา จึงทำให้สังคมไม่ค่อยจะเปลี่ยนแปลง ทำให้ชาวบ้านยังมีความผูกพันรักใคร่สามัคคีกัน สำหรับตลาดการค้ามีดในอดีตนั้นชาวบ้านผลิตมีดเพื่อพอยังชีพ แต่ปัจจุบันได้ถูกครอบงำ โดยพ่อค้าคนกลาง ทั้งนี้ก็เป็นไปตามสภาพสังคมที่ต้องการผลผลิตผลิตภัณฑ์มีดเพิ่มขึ้น อันเป็นเหตุให้พ่อค้าคนกลางได้กำไรงดงาม แต่ชาวบ้านได้เพียงค่าจ้างแรงงาน ในทางการเมืองและการเลือกตั้งเนื่องจากชุมชนนี้มีความสัมพันธ์ของระบบเครือญาติค่อนข้างสูง จึงเป็นเหตุให้นักการเมืองภายนอกใช้ผลประโยชน์เป็นเครื่องล่อผู้นำชุมชน ทำให้เกิดการครอบงำของระบบอุปถัมภ์ อันเป็นเหตุให้นักการเมืองภายนอกได้รับประโยชน์จากการเลือกตั้ง วิธีการศึกษา การศึกษาในงานวิจัยชิ้นนี้ใช้ทั้งการศึกษาเชิงปริมาณและคุณภาพ กล่าวคือในเชิงปริมาณนั้นเป็นการศึกษาข้อมูลด้านพื้นฐานเช่น จำนวนประชากร จำนวนผู้ประกอบอาชีพทำมีด รายได้จากการประกอบอาชีพทำมีด โครงสร้างทางสังคม และนำมาวิเคราะห์ โดยใช้สถิติเชิงพรรณนาเป็นด้านหลัก ส่วนในเชิงคุณภาพเป็นการศึกษา โดยเน้นการปฏิบัติการในพื้นที่ของผู้วิจัย การสัมภาษณ์แบบเจาะลึก การสังเกตแบบมีส่วนร่วม และการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม นอกจากนี้ยังศึกษาจากเอกสาร แล้วนำมาวิเคราะห์ข้อมูลทั้งหมดวิเคราะห์โดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและสถิติวิเคราะห์ ผลการศึกษา พบว่า โครงสร้างทางเศรษฐกิจของชุมชนบ้านอรัญญิกนั้นถูกครอบงำโดยพ่อค้าคนกลาง ซึ่งเข้าควบคุมการตลาด ปัจจัยการผลิต ของผลิตภัณฑ์มีดอรัญญิก ตลอดจนรายได้ของชาวบ้านในชุมชน ทางด้านโครงสร้างทางสังคม สังคมของชุมชนบ้านอรัญญิกยังมีความเป็นระบบเครือญาติค่อนข้างสูงชาวชุมชนมีความสมัครสมานสามัคคี พึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกันเคารพในผู้อาวุโส และผู้นำชุมชนในทางการเมืองและการเลือกตั้ง ชุมชนแห่งนี้ได้ถูกครอบงำทางการเมือง โดยมีผู้นำชุมชนเป็นผู้ชี้นำ โดยผู้นำชุมชนได้รับการอุปถัมภ์จากนักการเมืองบางคน สรุปและเสนอแนะ 1. รัฐควรเพิ่มบทบาทในการช่วยเหลือชาวบ้านทำมีดให้จำหน่ายมีดได้โดยไม่ต้องผ่านพ่อค้าคนกลาง 2. ผู้นำชุมชนควรจัดให้ชาวบ้านทำกิจกรรมร่วมกันเพื่อให้ความผูกพันของสังคมในอดีตที่มีแต่ความรัก ความสามัคคีในหมู่ชาวบ้านยั่งยืนต่อไป 3. ควรปลุกจิตสำนึกให้เยาวชนในชุมชนหวงแหนวัฒนธรรมการตีมีดไว้เพื่อเป็นมรดกสืบทอดต่อไป 4. ควรร่วมมือร่วมใจกันภายในชุมชน ส่งเสริมให้ชุมชนอรัญญิกเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญเพื่อเป็นรายได้เสริมของชุมชน