การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอัตราการขาดยา และปัจจัยที่เกี่ยวข้องต่อการขาดยาของผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่ในระบบประกันสังคมของโรงพยาบาลเอกชนในจังหวัดสมุทรปราการ โดยแบ่งกลุ่มตัวอย่างที่ศึกษาออกเป็น 3 กลุ่ม คือกลุ่มตัวอย่างที่ 1ศึกษาอัตราการขาดยาและปัจจัยที่เกี่ยวข้องต่อการขาดยาของผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่ที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลเอกชน 14 แห่ง ตั้งแต่ 1 เมษายน - 30 กันยายน 2549 (6 เดือน)จำนวน 245 ราย, กลุ่มตัวอย่างที่ 2 ศึกษาสาเหตหุการขาดยาของผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่โดยการติดตามผู้ป่วยที่ขาดยารวม 27 ราย และกลุ่มตัวอย่างที่ 3 ศึกษาระบบการรักษาวัณโรคของโรงพยาบาลเอกชนทั้ง 21 แห่ง โดยการสัมภาษณ์หัวหน้าพยาบาลหรือผู้รับผิดชอบงานวัณโรค กลุ่มตัวอย่างที่ 1 ผลการศึกษาพบว่าผู้ป่วยร้อยละ 58. เป็นเพศชาย อายุเฉลี่ย32 ปี (+,ฑ) 9.05 ส่วนใหญ่จบชั้นมัธยมศึกษาและสูงกว่า สมรสร้อยละ 58.4 รายได้เฉลี่ยต่อครอบครัว 8,244 บาทต่อเดือน เป็นคนต่างจังหวัดร้อยละ 77.1 ผลการรักษามีอัตราการขาดยาร้อยละ 23.7 จากการทดสอบทางสถิติพบว่าปัจจัยที่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติต่อการขาดยาของผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่ได้แก่ ระดับความคิดเห็นต่อวัณโรค ปัจจัยด้านการศึกษาการย้ายที่อยู่ การสูบบุหรี่ การดื่มสุราและการใช้ยาเสพติด การเลือกสถานพยาบาลโดยนายจ้างการลางานมาพบแพทย์ (P<0.05) การรอตรวจรักษาในโรงพยาบาล และปัจจัยด้านปฏิสัมพันธ์ของแพทย์/พยาบาลกับผู้ป่วย (P<0.05) กลุ่มตัวอย่างที่ 2 ผู้ป่วยที่ขาดยารวม 58 ราย สามารถติดตามได้ 27 ราย (ร้อยละ 46.6)ผู้ป่วยส่วนใหญ่ไม่มีผู้ดูแล สาเหตุการขาดยาร้อยละ 44.4 เกิดจากผู้ป่วยคิดว่าหายแล้วแพ้ยาร้อยละ 14.8 และกลับไปพักต่างจังหวัดร้อยละ 18.5 ผู้ป่วยร้อยละ 66.7 เริ่มมีอาการไอ/เหนื่อยและร้อยละ 63.0 คิดว่าจะกลับมารักษาวัณโรค กลุ่มตัวอย่างที่ 3 ร้อยละ 69.2 ของโรงพยาบาลเอกชนไม่มีผู้รับผิดชอบงานวัณโรคและทุกแห่งไม่มีคลินิกวัณโรคเฉพาะ โรงพยาบาลเอกชนส่วนใหญ่ไม่มีการติดตามผู้ป่วยเมื่อขาดยาและไม่มีการนำยุทธศาสตร์ DOTS มาใช้ในการดูแลรักษาผู้ป่วยวัณโรค การศึกษาครั้งนี้พบว่า ปัญหาการขาดยาของผู้ป่วยวัณโรครายใหม่ในระบบประกันสังคมยังสูงกว่าเป้าหมายที่กระทรวงสาธารณสุขกำหนด ผู้ป่วยที่ขาดยาส่วนใหญ่มีปัญหาด้านการทำงานการลา การบริการรักษา ผู้ป่วยยังขาดการแนะนำในด้านการปฏิบัติตัว และขาดความเข้าใจเกี่ยวกับวัณโรค ดังนั้นการปรับปรุงระบบงานวัณโรคในโรงพยาบาลเอกชนให้มีประสิทธิภาพ การจัดการให้ความรู้แก่บุคลากร การสร้างเครือข่ายการติดตามแก้ปัญหาผู้ป่วยโดยการสนับสนุนจากสำนักงานประกันสังคม สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด อาจทำให้อัตราการขาดยาลดลงได้