การวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์ทั่วไปเพื่อสร้างองค์ความรู้จากรายการ โทรทัศน์สำหรับเด็ก "เจ้าขุนทอง" ซึ่งเป็นรายการที่ยืนยาวกว่า 20 ปี ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7 โดยมีบริษัท ผองผล จำกัด รับผิดชอบในการผลิตรายการ สำหรับวัตถุประสงค์เฉพาะเพื่อศึกษาพัฒนาการ แก่นสาระ การออกแบบหุ่นและการนำเสนอรายการโทรทัศน์สำหรับเด็ก "เจ้าขุนทอง" โดยใช้ทฤษฎีการเรียนรู้ทางสังคมและการพัฒนาการของเด็ก แนวคิดที่เกี่ยวกับคุณลักษณะที่พึงประสงค์ของเด็กไทย แนวคิดเกี่ยวกับรายการโทรทัศน์สำหรับเด็ก และแนวคิดเกี่ยวกับหุ่น เป็นกรอบในการวิจัย โดยใช้วิธีการ 1) ประวัติศาสตร์จากคำบอกเล่าของนักสร้างสรรค์และผู้บริหารรายการ ทีมงาน และฝ่ายวิชาการ 2) การวิเคราะห์เนื้อหา แก่นสาระ และวิธีนำเสนอ และ 3) การสนทนากลุ่มผู้รับสาร กลุ่มตัวอย่างในการวิจัยประกอบด้วย เทปรายการโทรทัศน์สำหรับเด็ก "เจ้าขุนทอง" ระหว่างปีพ.ศ. 2534 - 2557 จำนวน 92 เทป และผู้รับสารคือนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 - 6 จำนวน 18 คน เครื่องมือที่ใช้ในการรวบรวมข้อมูลคือ แบบวิเคราะห์รายการโทรทัศน์เจ้าขุนทอง และแนวทางดำเนินการสนทนากลุ่มเป้าหมายเฉพาะรวมทั้งแบบสำรวจ ผลการวิจัยพบว่าสามารถจำแนกตามพัฒนาการของรูปแบบรายการได้เป็น 3 ยุค คือ ยุคบุกเบิกจุดประกาย (พ.ศ. 2534 - 2539) ยุคขยายความคิดสู่ความยั่งยืน (พ.ศ.2540 - 2551) และยุคดำรงสืบสานรายการ (พ.ศ.2552 - 2557) โดยมีลักษณะสำคัญคือ (1) ในแต่ละยุคมีจุดเด่นที่แตกต่างกัน เช่น การวางพื้นฐานการสอนโดยใช้ลักษณะนิสัยของหุ่นในการสอนในยุคที่ 1 ความหลากหลายของรูปแบบรายการในยุคที่ 2 และเทคนิคการนำเสนอรายการในยุคที่ 3 (2) รายการเจ้าขุนทองเป็นรายการสาระบันเทิงเพื่อสอนภาษาไทย วัฒนธรรมไทย และคุณธรรมจริยธรรมให้เด็กและเยาวชนอายุ 3 - 12 ปี โดยอาศัยหุ่นมือ (3) ผู้ผลิตรายการเจ้าขุนทองได้สร้างสรรค์หุ่นไทยตามวิถีและวัฒนธรรมไทย ได้แก่ เจ้าขุนทอง(นกขุนทอง) ลุงมะตูม(เต่า) ฉงน(ควาย) ขอนลอย(จระเข้) เป็นต้น (4) บุคลิกที่เป็นเอกลักษณ์โดยไม่แปรเปลี่ยนตามยุคสมัย ได้แก่ เจ้าขุนทองในการพูดคุยเปิดรายการ ลุงมะตูมในการสอนภาษาไทย ฉงนในการถามและช่วยอธิบายความหมายของคำ และขอนลอยในการสร้างเสียงหัวเราะและสร้างสีสันให้กับรายการ (5) เทคนิคการนำเสนอรายการเจ้าขุนทองผันแปรตามเทคโนโลยีในแต่ละยุคสมัย เช่น การใช้เทคนิค Chroma Key ในยุคที่ 3 แทนการถ่ายทำฉากจริงของสถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7 ในยุคที่1 และ 2 (6) จากการวิเคราะห์แก่นสาระ เนื้อหา และวิธีการนำเสนอ รายการเจ้าขุนทองเป็นรายการโทรทัศน์สำหรับเด็กที่มีคุณภาพ และจากการศึกษาผู้รับสารพบว่าเป็นรายการที่มีประสิทธิผลต่อการเรียนรู้ของเด็ก

วิทยานิพนธ์ (นศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2557