วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2556

จากการสังเกตภาษาไทยถิ่นนครศรีธรรมราชในปัจจุบันพบว่าคำไทยที่เขียนด้วยสระสูงยาว มีการออกเสียงในคำบางคำเหมือนคำในภาษาไทยกรุงเทพ และถึงแม้จะมีผลงานในอดีตกล่าวถึงปรากฏการณ์นี้ แต่ก็ยังไม่มีคำอธิบายเหตุผลของการแปรดังกล่าว ผู้วิจัยจึงสนใจที่จะศึกษาการแปรของสระสูงยาว (i:, ɨ:, u:) ในภาษาไทยถิ่นนครศรีธรรมราช เพื่อวิเคราะห์รูปแปร และความสัมพันธ์ของรูปแปรกับสิ่งแวดล้อมทางเสียงและตัวแปรสังคม โดยตั้งสมมติฐานว่า สระสูงยาว (i:, ɨ:, u:) ในภาษาไทยถิ่นนครศรีธรรมราชมีรูปแปร 2 รูปคือ รูปแปรมาตรฐาน [i:, ɨ:, u:] และรูปแปรท้องถิ่น [e:, ə:, o:] โดยมีเงื่อนไขการปรากฏตามสิ่งแวดล้อมทางเสียง ได้แก่ เสียงวรรณยุกต์ พยัญชนะต้น และพยัญชนะท้าย และมีการแปรตามตัวแปรสังคมได้แก่ อายุ เพศ และวัจนลีลา ผู้วิจัยเก็บข้อมูลการออกเสียงคำที่สะกดด้วยสระ และ ที่ตำบลสวนขัน อำเภอช้างกลาง จังหวัดนครศรีธรรมราช โดยการสัมภาษณ์ผู้บอกภาษาทั้งสิ้น 80 คน แบ่งเป็นเพศชาย 40 คน และเพศหญิง 40 คน อายุระหว่าง 12 – 80 ปี และมีระดับการศึกษาไม่เกินชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย โดยให้ตอบคำถามรายการคำ จำนวน 36 คำ เพื่อทดสอบวัจนลีลาแบบเป็นทางการ และ ให้พูดคุยตามหัวข้อสนทนาที่กำหนดให้ 4 หัวข้อเพื่อทดสอบวัจนลีลาแบบไม่เป็นทางการ ผลการวิเคราะห์แสดงให้เห็นว่าสระสูงยาว (i:, ɨ:, u:) มี 2 รูปแปร คือรูปแปรมาตรฐาน [i:, ɨ:, u:] และรูปแปรท้องถิ่น [e:, ə:, o:] รูปแปรที่ปรากฏมากที่สุดคือรูปแปรมาตรฐาน [i:, ɨ:, u:] ในการวิเคราะห์อิทธิพลของสิ่งแวดล้อมทางเสียง ซึ่งได้แก่เสียงวรรณยุกต์ เสียงพยัญชนะต้น และเสียงพยัญชนะท้าย พบว่ารูปแปรมาตรฐาน [i:, ɨ:, u:] ปรากฏกับทุกสิ่งแวดล้อมทางเสียง และปรากฏมากกว่ารูปแปรท้องถิ่น [e:, ə:, o:] เกือบทุกกรณี นอกจากนี้ยังพบว่า ลักษณะพยางค์ที่บราวน์และดิลเลอร์กล่าวไว้ว่าควรออกเสียงเป็น [e:, ə:, o:] กลับพบการปรากฏของรูปแปร [i:, ɨ:, u:] ในอัตราที่สูงมาก จึงสรุปได้ว่าภาษาไทยถิ่นนครศรีธรรมราชมีการแปรของเสียงที่ต่างไปจากเงื่อนไขของบราวน์และดิลเลอร์ เมื่อพิจารณาปัจจัยทางสังคมพบว่า การแปรของสระสูงยาว (i:, ɨ:, u:) มีความสัมพันธ์กับตัวแปรเพศ อายุ และวัจนลีลา กล่าวคือ เพศหญิงใช้รูปแปรมาตรฐาน [i:, ɨ:, u:] มากกว่าเพศชาย ผู้ที่มีอายุน้อยใช้รูปแปรมาตรฐาน [i:, ɨ:, u:] มากกว่าผู้ที่มีอายุมาก และในวัจนลีลาแบบเป็นทางการใช้รูปแปรมาตรฐาน [i:, ɨ:, u:] มากกว่าวัจนลีลาแบบไม่เป็นทางการ ซึ่งผลการวิเคราะห์นี้เป็นไปตามสมมติฐานที่ตั้งไว้..