วิทยานิพนธ์ (ศศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2550

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาความเป็นมา องค์ประกอบและการแสดง หุ่นกระบอก คณะชะเวงหลานแม่บุญช่วย จังหวัดนครสวรรค์ ปี 2549-2550 โดยรวบรวมข้อมูลจากเอกสารทางวิชาการ สัมภาษณ์ สังเกตการณ์ การบันทึกแสดงจริง และทดลองปฏิบัติเชิดหุ่นกระบอกด้วยตนเอง การวิจัยพบว่าหุ่นกระบอกคณะนี้เริ่มต้นในรัชกาลที่ 5 โดยบุคคล 3 คน คือ นายรื่น (ไม่ทราบนามสกุล) นายเงิน (ไม่ทราบนามสกุล) และนายปลื้ม นิลชเอม ต่อมาได้แยกตัวออกเป็น 2 คณะ คือ คณะรำไพนาฏศิลป์ ได้เลิกกิจการเมื่อไม่นานมานี้ อีกคณะหนึ่ง คือ คณะของนางชะเวงหลาน- แม่บุญช่วย ยังคงทำการแสดงมาจนทุกวันนี้ โดยทำการแสดงประมาณปีละ 2 ครั้ง หุ่นคณะนี้มีตัวหุ่นเท่าที่พบ 91 ตัว หุ่นสูงเฉลี่ย 35 เซนติเมตร มีเรื่องที่ใช้แสดง 14 เรื่อง ใช้แสดงระยะหลัง 7 เรื่อง เวทียกพื้น ประมาณ 80 เซนติเมตร โรงหุ่นมีขนาดกว้าง 4 เมตร ยาว 4 เมตร มีฉากเขียนกั้น มีผ้าปิดด้านหน้ากันสายตาคนดู คนเชิดเป็นหญิงสูงอายุ 4 คน นั่งเชิดหลังฉาก หลังคนเชิดเป็นที่ตั้งวงปี่พาทย์ การแสดงเริ่มต้นด้วยการไหว้ครู โหมโรง รำถวายมือ นำเรื่อง จากนั้นก็แสดงตามท้องเรื่อง แล้วจบด้วยปี่พาทย์ทำเพลงกราวรำอำนวยพรให้คนดู ใช้เวลาในการแสดงประมาณ 2 ชั่วโมง การเชิดใช้กิริยาท่าทางเลียนแบบอิริยาบทของมนุษย์ และท่านาฏยศิลป์ไทย หุ่นกระบอกคณะนี้ขาดการสนับสนุน เนื่องจากคนรุ่นใหม่ไม่ได้รับการชี้นำ ชี้แนะ ให้เข้าใจและชื่นชอบจากหน่วยงาน รัฐ หรือเอกชนในจังหวัดอย่างแท้จริง จึงอาจทำให้หุ่นคณะนี้ ต้องยุติการแสดงลงในไม่ช้า จึงหวังจะมีการเร่งรัดให้เกิดการอนุรักษ์และพัฒนาหุ่นคณะนี้ให้ยั่งยืน สืบต่อไป