วิทยานิพนธ์ (คพ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2553

ชุมชนวัดธรรมนิมิต ตั้งอยู่ริมแม่น้ำแม่กลอง เทศบาลเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม เป็นชุมชนที่มีความเก่าแก่ทั้งทางด้าน ประวัติศาสตร์และทางด้านสถาปัตยกรรม มีการตั้งถิ่นฐานโดยชาวจีนอพยพมาอยู่อาศัยและจับจองที่ดิน ต่อมาได้แบ่งที่ดินส่วน ใหญ่ให้เช่าเพื่อปลูกสร้างที่อยู่อาศัยและถวายที่ดินบางส่วนแก่วัด และวัดก็ได้มีการแบ่งที่ดินให้เช่าเพื่อปลูกสร้างที่อยู่อาศัยอีกต่อ หนึ่ง จากการสำรวจเบื้องต้นที่อยู่อาศัยในพื้นที่ศึกษาทั้งหมด 221 หลังคาเรือน พบว่าเป็นที่อยู่อาศัยประเภทเช่ามากกว่าที่อยู่อาศัย ที่เป็นเจ้าของ ดังนั้นจึงถือได้ว่าเป็นชุมชนเช่า และการสำรวจยังพบว่ามีการซ่อมแซมที่อยู่อาศัยให้คงอยู่ในสภาพที่ดี มีความ สวยงาม ซึ่งชุมชนเช่าส่วนใหญ่มักจะไม่มีการซ่อมแซมปรับปรุงที่อยู่อาศัย จึงเป็นที่มาของการศึกษาหาปัจจัยที่ทำให้เกิดการ ซ่อมแซมที่อยู่อาศัย โดยมีวัตถุประสงค์ ศึกษาประวัติความเป็นมาลักษณะทางด้านกายภาพของที่อยู่อาศัย ศึกษาลักษณะของผู้อยู่ อาศัย ทั้งทางด้านเศรษฐกิจสังคม ศึกษาวิเคราะห์ปัจจัยที่ทำให้เกิดการปรับปรุงซ่อมแซมที่อยู่อาศัย โดยการสำรวจและการ สัมภาษณ์ กลุ่มตัวอย่างจำนวน 30 หลังคาเรือน จำแนกตามกรรมสิทธิ์การครอบครองที่อยู่อาศัย จากการศึกษาพบว่าปัจจัยที่ทำให้เกิดการซ่อมแซมที่อยู่อาศัยมีความแตกต่างตามรูปแบบกรรมสิทธิ์การครอบครอง คือ 1. เจ้าของที่อยู่อาศัยส่วนใหญ่ รูปแบบบ้านจะเป็นเรือนพื้นถิ่นทรงไทย (ร้อยละ50.0) โดยส่วนใหญ่แล้วจะทำการซ่อมแซมทั้งหลัง และทำการต่อเติม (ร้อยละ66.0) สาเหตุการซ่อมแซมที่อยู่อาศัยเริ่มต้นจากภัยธรรมชาติน้ำท่วม ทำให้มีการดีดบ้าน และส่งผลให้ บ้านกลุ่มเครือญาติหลังอื่นดีดบ้านตาม ปัจจัยต่อมาคือสภาพความทรุดโทรมตามอายุ ในการซ่อมแซมแต่ละหลังมีค่าใช้จ่ายสูง ต้องใช้ช่างเก่าที่มีความชำนาญ แต่เนื่องเป็นผู้มีรายได้ในระดับสูจึงสามารถจ่ายค่าซ่อมแซมจนเพียงพอต่อความต้องการและทำให้ ที่อยู่อาศัยมีสภาพที่ดี มีความสวยงาม ผลจากการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ จึงทำให้เจ้าของที่รักและหวงแหนที่อยู่อาศัย อยู่แล้ว ยิ่งเห็นความสำคัญของการรักษาเอกลักษณ์ของที่อยู่อาศัยยิ่งขึ้น 2. ผู้เช่าแบ่งการซ่อมแซมออกเป็นสองรูปแบบ คือ 1) เป็น การซ่อมแซมโดยผู้ให้เช่า ที่อยู่อาศัยประเภทนี้ ส่วนใหญ่เป็นเรือนไม้พื้นถิ่นร่วมสมัย (ร้อยละ 50.0)แรงจูงใจในการซ่อมแซมที่อยู่อาศัยมาจากการเจริญเติบโตของเมืองและการส่งเสริมการท่องเที่ยวของเมือง ผู้ให้เช่าเห็นประโยชน์ว่าสามารถขึ้นค่าเช่าได้ และ เห็นคุณค่าของที่อยู่อาศัยรูปแบบเดิม ปรับปรุงสภาพบ้านเช่าที่ดีขึ้น โดยซ่อมแซมตามรูปแบบเดิม และมีทั้งการต่อเติม(ร้อยละ 33.3) การซ่อมแซมบางส่วน (ร้อยละ33.3)และการปรับปรุง (ร้อยละ 33.3) 2)การซ่อมแซมโดยผู้เช่า ที่อยู่อาศัยเช่าส่วนใหญ่เป็น เรือนไม้พื้นถิ่นร่วมสมัย(ร้อยละ 55.6) โดยผู้เช่าที่ซ่อมแซมบ้านเป็นกลุ่มที่อาศัยอยู่มานาน เกิดความผูกพันต่อชุมชนและมี ความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างผู้เช่าและผู้ให้เช่า ทำให้ผู้เช่ามีความรู้สึกมั่นคงในการถือครองที่อยู่อาศัย จนเกิดการปรับปรุงซ่อมแซมที่อยู่ อาศัย โดยสาเหตุส่วนใหญ่มาจากความทรุดโทรมของที่อยู่อาศัย การมีช่างที่รู้จักเชื่อถือกันมานาน การมีความสามารถในการจ่าย เพียงพอต่อการซ่อมแซมที่อยู่อาศัย เป็นปัจจัยที่มีความสำคัญ ข้อเสนอแนะที่ได้จากผลการศึกษา คือ 1. ชุมชนวัดธรรมนิมิต สามารถเป็นชุมชนต้นแบบในการซ่อมแซมที่อยู่อาศัย สำหรับชุมชนเช่าอื่นที่มีลักษณะทางเศรษฐกิจสังคมและวัฒนธรรมที่คล้ายกัน โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรจัดให้มีการแลกเปลี่ยน เรียนรู้ 2.ในการซ่อมแซมอย่างง่าย ควรมีการถ่ายทอดความรู้จากช่างเพื่อให้ผู้อยู่อาศัยสามารถซ่อมแซมที่อยู่อาศัยด้วยตนเองได้ 3. ควรมีการพัฒนาและสืบทอดวิชา ความรู้ความชำนาญของช่างพื้นถิ่นในการซ่อมแซมที่อยู่อาศัยในรูปแบบเรือนพื้นถิ่นทรงไทย และ เรือนไม้พื้นถิ่นให้ได้ 4. ทำการศึกษาเพิ่มเติมเพื่อให้สามารถวิเคราะห์ปัจจัยที่ทำให้เกิดการซ่อมแซม ที่ชัดเจนขึ้น เพื่อผู้มีส่วน เกี่ยวข้องจะสามารถนำไปเป็นแรงจูงใจให้ชุมชนเช่าอื่นได้เห็นความสำคัญของการซ่อมแซมที่อยู่อาศัยที่มีเอกลักษณ์