หนังสือวิชาการฉบับนี้เป็นการรวบรวมบทความ 6 บทความ ซึ่งได้จาการสังเคราะห์ศึกษางานวิจัยเพื่อนโยบายประชากรในประเทศไทย ได้แก่ บทความเรื่องจุดเปลี่ยนนโยบายประชากรประเทศไทย การลดลงของภาวะเจริญพันธุ์ในประเทศไทย ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีและตลาดแรงงาน การตายของประชากรด้วยโรคเอดส์ ขนาดประชากรที่เหมาะสมของประเทศและผู้สูงอายุในประเทศไทย พร้อมทั้งบทคัดย่อภาษาไทยและภาษาอังกฤษ รวมทั้งบทวิจารณ์ของผู้ทรงคุณวุฒิในวงการประชากรประเทศไทย ผลการสังเคราะห์พอสรุปโดยสังเขปดังนี้ เนื่องจากภาวะเจริญพันธุ์ทั้งประเทศและในทุกภาคของประเทศไทย ได้ลดลงต่ำกว่าระดับทดแทนมาอย่างน้อย 5 ปี และมีแนวโน้มว่าจะลดต่ำลงไปอีก ประกอบกับมีการแพร่ระบาดของโรคเอดส์ ทำให้การตายของประชากร โดยเฉพาะวัยแรงงานเพิ่มมากขึ้น แม้ว่าสัดส่วนจะไม่สูงมากในปัจจุบันก็ตาม ก่อให้เกิดผลกระทบอย่างสำคัญต่อแนวโน้มของอัตราการลดลงของประชากรในวัยแรงงานและอัตราการเพิ่มขึ้นของประชากรวัยสูงอายุ ในขณะที่การเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจในอดีตทำให้ความต้องการแรงงานเพิ่มมากขึ้น โดยเฉพาะแรงงานประเภทกึ่งมีฝีมือและมีฝีมือในบางสาขา เนื่องจากภาคอุตสาหกรรมและบริการมีแนวโน้มที่จะใช้เทคโนโลยีที่ก้าวหน้าขึ้น แต่ปัญหาการขาดแคลนแรงงานยังไม่ทันปรากฏชัดเจน เศรษฐกิจไทยก็ผันผวนแรงงานสู่สภาวะวิกฤตทำให้ปัญหาการว่างงานกลายเป็นปัญหาที่มีความสำคัญสูงในปัจจุบัน อย่างไรก็ตามยังไม่มีการศึกษาวิเคราะห์ใดในประเทศไทย หรือแม้แต่ในต่างประเทศ ที่ชี้ว่าอัตราการเพิ่มประชากรในขณะนี้สูงหรือต่ำเกินไป และขนาดประชากรที่เหมาะสมสำหรับประเทศไทยควรจะเป็นเท่าใด เพื่อผลที่ได้ไปใช้ในการกำหนดนโยบายการเพิ่มหรือลดอัตราเพิ่มประชากร ประกอบกับขนาดประชากรที่เหมาะสมอาจเปลี่ยนแปลงไปตามสถานการณ์ ดังนั้นทางเลือกของทิศทางนโยบายประชากรอาจปรับเปลี่ยนได้หลายทาง กล่าวคือ อาจเปลี่ยนจุดเน้นของการดำเนินนโยบายจากการเน้นการลดอัตราเพิ่มประชากรในเชิงปริมาณมาเน้นการพัฒนา คุณภาพประชากรโดยเฉพาะการขยายการศึกษาภาคบังคับและการฝึกอบรมเพื่อพัฒนาทักษะของแรงงานให้มากขึ้น หรือเลือกที่จะกำหนดอัตราเจริญพันธุ์ระยะยาวไว้ที่ระดับทดแทน หรือจะเน้นการปรับปรุงการดำเนินงานของโครงการวางแผนครอบครัวที่มีอยู่ โดยการเลิกอุดหนุนค่าบริการ เพิ่มประสิทธิภาพในการใช้วางแผนครอบครัวในการป้องกันการตั้งครรภ์ที่ไม่พึงปราถนาและการป้องกันโรคเอดส์เป็นต้น ผลจากการสังเคราะห์งานวิจัยดังกล่าวให้ข้อสรุปที่ตรงกันคือไม่ว่าจะปรับเปลี่ยนนโยบายประชากรไปในทิศทางใดก็ตาม แต่นโยบายนั้นจะต้องสนองตอบต่อการมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นของประชากร