การศึกษาสายพันธุ์ ระบบการผลิต การตลาด และคุณภาพมะละกอในเขตพื้นที่จังหวัด สกลนคร นครพนม และมุกดาหาร โดยออกสำรวจพื้นที่การปลูกมะละกอและใช้แบบสอบถามเป็น เครื่องมือ จากการศึกษาเรื่องพันธุ์ พบว่า เกษตรกรที่ปลูกมะละกอส่วนใหญ่มีความเข้าใจว่าพันธุ์ มะละกอที่ปลูกอยู่นั้นเป็นพันธุ์แขกนวล ซึ่งจากการจำแนกพันธุ์ของคณะผู้วิจัยนั้นสามารถจำแนกได้ เป็นพันธุ์แขกนวล และพันธุ์ที่ไม่สามารถจำแนกพันธุ์ได้ อีก 6 ลักษณะ และในแต่ละสวนนั้นจะพบ มะละกอหลายลักษณะอยู่ร่วมกัน ในส่วนระบบการผลิตมะละกอของเกษตรกรที่ทำการสำรวจนั้น เกษตรกรผู้ปลูกมะละกอจะเลือกพื้นที่ปลูกที่ใกล้แหล่งน้ำ แต่เป้นที่ค่อนข้างดอน น้ำไม่ขัง ดินส่วนใหญ่ เป็นดินร่วนปนทราย น้ำที่เกษตรกรนำมาใช้ส่วนใหญ่มาจากแหล่งน้ำธรรมชาติ ส่วนปุ๋ยที่นิยมใช้มาก ที่สุดคือปุ๋ยเคมี และปุ๋ยมูลไก่เนื่องจากเกษตรกรมีความเชื่อว่าจะให้มะละกอได้ผลดก และเกษตรกร ส่วนใหญ่ใช้สารเคมีกำจัดวัชพืช คือ ไกลโฟเสทและพาราควอท แต่มักไม่ใช้สารเคมีจำจัดโรคและแมลง ศัตรู ขณะที่พบปัญหาโรคจุดด่างวงแหวนระบาดในพื้นที่ ทำให้มะละกอมีอายุการให้ผลผลิตอยู่ ระหว่าง 18-24 เดือน มะละกอที่ผลิตได้ใน 3 อำเภอ กระจายไปสู่ตลาด อ.เมืองอุดรธานี อ.เมือง กาฬสินธุ์ และ อ.เมืองร้อยเอ็ด และผลผลิตส่วนหนึ่งกระจายสู่อำเภอใกล้เคียง มะละกอส่วนใหญ่ที่ ขายใน 3 จังหวัด มาจากร้านค้าส่งในจังหวัดอุดรธานี และขอนแก่น โดยมีอำเภอสำคัญที่เป็นแหล่ง กระจายมะละกอ คือ อ.พังโคน อ.เมืองสกลนคร อ.นาแก อ.ธาตุพนม และอ.เมืองมุกดาหาร นอกจากนี้ยังพบมีการนำผลผลิตจากแหล่งปลูกใน อ.เซกา จังหวัดหนองคาย และ อ.เชียงคาน จ.เลย เข้ามาขายเดือนที่มะละกอแพงที่สุดคือ เมษายน เฉลี่ย กก.ละ 8 บาท ถูกที่สุด เดือนมิถุนายน- กรกฏาคม กก.ละ 3-4 บาท และจากการทดสอบคุณภาพของมะละกอที่ทำการเก็บตัวอย่างมานั้น พบว่ามีความเหมาะสมในการนำมาเป็นวัตถุดิบในการทำส้มตำ เนื่องจากเนื้อค่อนข้างหนา มีความ กรอบ และรสชาติดี จากการวิจัยข้างต้นสามารถสรุปได้ว่ามะละกอดิบที่ผลิตได้ในจังหวัดสกลนคร นครพนม และมุกดาหาร มีศักยภาพสูงในเชิงการค้า เนื่องจากมีระบบการผลิตที่ค่อนข้างดี มีคุณภาพ มีผลผลิตอย่างต่อเนื่อง มีตลาดภูมิภาครองรับ และสามารถทำรายได้อย่างดีให้เกษตรกรผู้ปลูก A study on cultivars, production systems marketing and qualities of papaya in Sakon Nakhon, Nakornpathom and Mukdahan were gathered by using questionnaires. Most of farmers have believed that their papaya cultivar was Khake-Naun. Our researches indicated that there were 7 cultivars: Khake-Naun and 6 unknown cultivars. Moreover, there was more than one cultivar cultivated in the same farm. Farmers had chosen the area which is near water sources, upper land and water. Most of soil were Sandy-Loam. Chemical fertilizers and chicken manure were used frequenly. Farmers believed that they would make high yield. Glyphosate and paraquat were as herbicide. Insecticide ans pesticide were not used. While papaya ring sport was found to be the major problem of papaya cultivation that cause papaya fruiting age between 18-24 months. Papayas in Sakon Nakhon, Nakornpathom and Mukdahan were distributed to markets in Amphoe Meung, Udonthani, Sakon Nakhon, Kalasin and Roiet. Some of them were sent to nearby districts. Most of papaya, sold in these 3 provinces, were transported by wholesalers from Udonthani and Khon Kaen. Papayas from Sega district, Nongkhai and Chiangkan district, Loei were also brought into these regions. Papaya distribution centers were in Amphoe Phangkhon, Amphoe Nakae, Amphoe Thatphanom and Amphoe Meung of Sakon Nakhon and Mukdahan. The price of papaya would reach to the highest, 8 baths per kilogram, during April and come down to the lowest, 3-4 baths per kilogram during June to July. Quality testing results showed that raw papaya in these regions was appropriate for making Som Tam, a papaya salad, because it could give a thick mesocarp and high crispiness and good tastes. After investigations, green papaya produced in Sakon Nakhon, Nakornpathom and Mukdahan had high potential in commercial levels because of the wellmanaging production system, good qualities, able to produce all the year, regional market serving and giving considerable income to farmers