การพัฒนาระบบเกษตรอินทรีย์ในประเทศไทยปัจจุบัน ได้รับการพัฒนาเป็นวาระแห่งชาติ และ หน่วยงานต่างๆ ได้กำหนดกิจกรรมเพื่อสนับสนุนนโยบายดังกล่าว เพื่อเพิ่มผลผลิตเกษตรอินทรีย์ ทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ทั้งในระดับภูมิภาคและระดับชาติ เพื่อพัฒนาความมั่นคงและความ ปลอดภัยด้านอาหาร แต่อย่างไรก็ตามการขยายตัวทางด้านเกษตรอินทรีย์ก็ยังนับได้ว่าช้ากว่าที่ คาดหวังไว้ อันเนื่องมาจากปัจจัยแวดล้อมหลายประการ ในกระบวนการวิจัยและพัฒนานั้น ได้มี การเสนอโครงร่างโครงการวิจัยและพัฒนาที่ยังมีข้อด้อยอยู่มาก และจำเป็นต้องได้รับการปรับปรุง เพื่อให้สามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ข้อด้อยในโครงการต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับเกษตร อินทรีย์นั้น เกิดมาจากจำนวนนักวิจัยด้านเกษตรอินทรีย์ในประเทศไทยยังมีอยู่น้อย และที่มีอยู่น้อย นั้น ก็ยังเป็นนักวิจัยที่ทำงานบางเวลาให้กับเกษตรอินทรีย์ และไม่สามารถที่จะทุ่มเทให้กับงานวิจัย ด้านเกษตรอินทรีย์อย่างแท้จริง ดังนั้นการพัฒนาโครงการวิจัยด้านเกษตรอินทรีย์ที่ผ่านมา จึงใช้ภูมิ ปัญญาท้องถิ่น และความเห็นจากผู้นำกลุ่มเกษตรกรเป็นหลัก แนวทางในการพัฒนาการมีส่วนร่วมของชุมชนด้านเกษตรอินทรีย์ ต่องานวิจัยและพัฒนา นั้น ได้ขยายตัวเพิ่มขึ้น และมีความสำคัญมากกว่าการใช้ความเห็นจากผู้นำอย่างเดียว เพื่อให้ เกิดการขยายตัวทั้งในระดับกลุ่ม และเครือข่าย เข้าไปในระดับชุมชน ทดแทนการมีส่วนร่วมของ ผู้นำเกษตรกรเพียงอย่างเดียว เพื่อตอบสนองแนวโน้มของการพัฒนาดังกล่าว จึงได้มีการจัดประชุม เสวนาทางวิชาการเพื่อสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) การเสวนาดังกล่าวได้จัดอย่าง เป็นขั้นตอน เริ่มต้นจากการประชุมที่ศูนย์เรียนรู้กลุ่มเครือข่ายเกษตรอินทรีย์ จังหวัดยโสธร แล้วปรับเปลี่ยนมาเป็นการประชุมในวัดป่า ที่มีสมาชิกทำเกษตรอินทรีย์อยู่ใกล้เคียง ต่อมาได้จัด ประชุมที่อุทยานเทคโนโลยีการเกษตร และครั้งสุดท้ายได้จัดที่สำนักงานคณบดี คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ด้วยมีวัตถุประสงค์ที่จะเปิดโอกาสให้มีสมาชิกที่สนใจเข้าร่วมประชุม เป็นไปตามเงื่อนไขของโครงการ โดยเริ่มต้นจากกลุ่มเกษตรกรผู้นำ มาสู่สมาชิกเครือข่าย และตาม ด้วยการมรส่วนร่วมของนักวิชาการและเกษตรกร และในที่สุดก็ได้เปิดโอกาสให้นักวิชาการใน สถาบันการศึกษาและภาคราชการมีส่วนร่วมมากขึ้นเป็นลำดับ เพื่อนำไปสู่การพัฒนาโครงการวิจัย อย่างเป็นรูปธรรม จากผลการจัดเสวนาทั้ง 4 ครั้งในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงเมษายน 2548 ได้รับ ความร่วมมือจากเกษตรกร นักวิชาการ นักพัฒนาเอกชน นักธุรกิจภาคเอกชน ฝ่ายแผนและนโยบาย และนักวิจัยโดยทั่วไปเข้าร่วมทั้ง 4 ครั้ง รวมจำนวนกว่า 300 คน จากผลการประชุมทั้ง 4 ครั้งได้แสดงให้เห็นว่า การขยายตัวของระบบเกษตรอินทรีย์นั้น เกิดขึ้นทั้งจากการสั่งการในระบบราชการ และการดำเนินงานจากกลุ่มและเครือข่ายเกษตรกร แต่ ปรากฎว่าแม้จะมีการสั่งการจากระบบราชการ แต่แผนการทำงานในระดับพื้นที่ก็ยังไม่มีความ ชัดเจนเพียงพอที่จะปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะอย่างยิ่งระบบราชการที่ทำงาน ด้านเกษตรอินทรีย์ในปัจจุบันก็มักเน้นแต่การกำหนด และตรวจสอบมาตรฐานผลิตภัณฑ์เกษตร อินทรีย์ โดยไม่เน้นเป้าหมายไปที่การพัฒนาและการขยายผลการทำการเกษตรอินทรีย์ ในระดับการ ทำงานของนักวิจัยและนักส่งเสริมก็เช่นกัน มักจะไม่ค่อยมีการประสานงานเพื่อการแลกเปลี่ยน เรียนรู้ซึ่งกันและกัน จึงบังเกิดผลไม่มากเท่าที่ควรในทางปฏิบัติ ส่วนขององค์กรพัฒนาเอกชนนั้นก็ มีขีดจำกัดทั้งด้านความรู้ทางวิชาการและความรู้ในการขับเคลื่อนกลุ่มและเครือข่ายเกษตรอินทรีย์ และในกรณีของเกษตรกรนั้น ส่วนใหญ่ก็ยังเคยชินกับระบบเกษตรเคมี ทั้งชุดความรู้ วิถีชีวิต และ การทำงานในไร่นา นอกจากนี้ระบบทรัพยากรเพื่อการเกษตรในชนบทโดยทั่วไป ก็อยู่ในสภาพ เสื่อมโทรมอย่างรุนแรง อันเนื่องมาจากการทำเกษตรเคมี และจำเป็นจะต้องมีการปรับปรุงให้ฟื้น คืนกลับมาในเบื้องต้นค่อนข้างมาก และอาจต้องใช้ทุนด้านต่างๆ จำนวนมากเช่นเดียวกัน จนกว่าจะ สามารถพัฒนาระบบทรัพยากรที่สามารถสนับสนุนระบบเกษตรอินทรีย์ที่สามารถพึ่งตนเอง และมี ความยั่งยืนโดยไม่ต้องลงทุนด้านปัจจัยการผลิตอีกต่อไป จากสภาพปัญหาที่เป็นอยู่ทำให้การพัฒนา ระบบเกษตรอินทรีย์ไม่ค่อยมีความต่อเนื่อง และไม่เกิดผลลัพธ์ตามที่กำหนดไว้ในแผนงาน แนวทางในการพัฒนาเกษตรอินทรีย์ที่สำคัญก็คือ การรวมพลังและสร้างความเป็นหนึ่งของ กิจกรรมการพัฒนาระบบเกษตรอินทรีย์โดยอาศัย การวิจัยแบบมีส่วนร่วมในชุมชน ให้เป็นการวิจัย เชิงประจักษ์ โดยการรวมพลังความสามารถของทุกภาคส่วนไว้ด้วยกัน จึงจะเกิดผลการพัฒนาที่ แท้จริง จากผลการเสวนาที่ผ่านมาพบว่าได้ก่อให้เกิดความเข้าใจซึ่งกันและกันระหว่างบุคลากรใน สาขาต่างๆ และมีข้อตกลงร่วมมือในการทำงานแบบกัลยาณมิตร ที่จะพัฒนางานวิจัยเกษตร อินทรีย์แบบมีส่วนร่วมของฝ่ายแผน ฝ่ายนักวิจัย นักส่งเสริม นักพัฒนาเอกชน นักธุรกิจเอกชน ผู้นำ ชุมชน และเกษตรกรที่ทำเกษตรอินทรีย์โดยทั่วไป ที่จะผลึกกำลังแบบมีส่วนร่วมให้เกิดการ ขับเคลื่อนระบบเกษตรอินทรีย์ ทั้งในเชิงเทคโนโลยี เชิงสังคม เชิงเศรษฐกิจ และด้วยผลของ ความเข้าใจและความพยายามที่เหมาะสม ได้ทำให้เกิดมีข้อเสนอในการทำงานวิจัยภายใต้กรอบ แนวคิดและโครงการต่างๆที่รายงานไว้ในเอกสารฉบับนี้