โครงการวิจัย “การวิจารณ์ในฐานะพลังทางปัญญาของสังคมร่วมสมัย” ดำเนินการในช่วง 4 มกราคม 2542 ถึง 3 มกราคม 2545 ด้วยการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) โดยมีวัตถุประสงค์ที่จะสร้างองค์ความรู้ด้านการวิจารณ์ใน 4 สาขา คือ วรรณศิลป์ ทัศนศิลป์ ศิลปะการแสดง และสังคีตศิลป์ เพิ่มความจัดเจนในการวิจารณ์ให้กลุ่มบุคคลต่าง ๆ สร้างเครือข่ายระหว่างศิลปิน นักวิชาการ นักวิจารณ์ และผู้สนใจทั่วไป รวมทั้งใช้การวิจารณ์ศิลปะในการเสริมสร้างพลังทางปัญญาและวัฒนธรรมแห่งการวิจารณ์ให้แก่ สังคมร่วมสมัย สำหรับวิธีการวิจัยนั้น ใช้การรวบรวม วิเคราะห์ และสังเคราะห์ข้อมูลเอกสาร การสัมภาษณ์ผู้รู้ การทดลองสอนในระดับต่าง ๆ การสัมมนาเชิงปฏิบัติการ อันรวมถึงการฝึกฝนการวิจารณ์จากการสัมผัสกับตัวงานศิลปะต้นแบบ และการสร้างและเผยแพร่งานวิจารณ์โดยร่วม มือกับสื่อแขนงต่าง ๆ ผลการวิจัยปรากฏว่า การวิจารณ์ในสังคมไทยยังเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมมุขปาฐะและศิลปินเองก็ชอบที่จะรับฟังทัศนะวิจารณ์ อย่างไม่เป็นทางการในระดับบุคคล กล่าวโดยรวมการวิจารณ์ยังไม่เป็นกิจสาธารณะอย่างเต็มรูป ถ้าเปรียบกับการวิจารณ์สังคมและการเมืองแล้ว จะเห็นได้ว่า การวิจารณ์ศิลปะเป็นเพียงกิจกรรมริบขอบ มิได้เป็นตัวหนุนเนื่องให้การสร้างสรรค์ทางศิลปะแข็งแกร่งเท่าที่ควรจะเป็น ยิ่งใน ยุควิกฤตเศรษฐกิจ สื่อส่วนใหญ่ก็ยิ่งให้ความสำคัญต่อการวิจารณ์ศิลปะน้อยลง ยิ่งไปกว่านั้น วงวิชาการและสถาบันการศึกษาก็มิได้ใส่ใจอย่าง จริงจังที่จะสร้างความแข็งแกร่งของวิทยาการที่เกี่ยวกับศิลปะ อันรวมถึง วรรณคดีศึกษาประวัติศาสตร์ศิลป์ วิชาการละคร และวิชาการดนตรี ซึ่งยังไม่อยู่ในฐานะที่จะเป็นเพื่อนร่วมทางที่ดีให้แก่กิจกรรมสร้างสรรค์ศิลปะร่วมสมัยได้ แม้จะต้องเผชิญกับข้อจำกัดที่กล่าวมา ผู้วิจัยก็สามารถคัดสรรงานจำนวนหนึ่งจากข้อมูลอันกว้างขวางที่สะสมมาได้ โดยนำมากลั่น กรองและวิเคราะห์ในรูปของสรรนิพนธ์ใน 4 สาขา งานส่วนใหญ่เป็นผลงานของนักวิจารณ์ไทย โดยได้มีการนำผลงานของต่างประเทศมา เสริมบ้างในบางกรณี เป็นที่แน่ชัดว่าสังคมไทยมีนักวิจารณ์ที่ทำงานอย่างจริงจังอยู่ไม่น้อย แต่อาจยังขาดความต่อเนื่อง และยังมิได้มีการสร้าง ความแข็งแกร่งของการวิจารณ์ขึ้นมาในระดับสถาบัน นักวิจารณ์กลุ่มเล็ก ๆ เหล่านี้สำนึกดีว่าการวิจารณ์เป็นเครื่องมือในการประเมินคุณค่าและ เป็นเสียงแห่งมโนธรรมให้แก่สังคมได้ นอกจากนี้ ผู้วิจัยยังสามารถค้นพบข้อสรุปเชิงทฤษฎีที่สามารถก่อตัวขึ้นจากสิ่งแวดล้อมทางวัฒนธรรม ของไทย อาทิ การสร้างความมั่งคั่งให้แก่กันระหว่างศิลปะสาขาต่าง ๆ สัมพันธภาพแนวนอนของประชาคมศิลปะ และบทบาทของการวิจารณ์ ที่ไม่สื่อด้วยภาษา เป็นที่น่ายินดีว่า ผลการวิจัย อันรวมถึงข้อสรุปเชิงทฤษฎี ได้รับความสนใจจากนักวิชาการชาวต่างประเทศอยู่ไม่น้อย โดยที่ บางท่านได้เสนอให้การนำประสบการณ์ของไทยไปแลกเปลี่ยนกับวงการนานาชาติในกรอบของสหวัฒนธรรมศึกษา อันที่จริงภาพรวมของการวิจารณ์ศิลปะในสังคมไทยอาจจะยังไม่แจ่มใสนัก เมื่อเทียบกับสังคมอื่นที่มุ่งเน้นวัฒนธรรมลายลักษณ์ แต่เมื่อวิเคราะห์ลงไปในระดับลึกแล้ว จะเห็นได้ว่ามีปัจจัยมากหลายที่เอต่อการปรับศักยภาพแห่งการวิจารณ์ให้เป็นพลังทางปัญญาของสังคม ร่วมสมัยได้ ผู้เข้าร่วมกิจกรรมของโครงการส่วนใหญ่เห็นพ้องต้องกันว่า การวิจัยชุดนี้จะสามารถส่งผลในระยะยาวได้ โดยน่าจะได้มีการนำผล การวิจัยไปปรับให้เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการของการศึกษา ทั้งที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการ อนึ่งการค้นพบจุดเด่นและจุดด้อยของ วัฒนธรรมการวิจารณ์ในสังคมไทยถือได้ว่าเป็นรากฐานสำคัญที่จะทำให้เกิดกระบวนการแห่งการศึกษานี้ กิจกรรมต่อเนื่องที่น่าจะดำเนินการได้ ในอนาคตอาจจะเป็นไปในรูปของการสร้างตำรา การสนับสนุนวารสารและนิตยสารการวิจารณ์ การสัมมนาเชิงปฏิบัติการ และการฝึกอบรมที่ มีแบบแผนและต่อเนื่อง ตลอดจนการสร้างเครือข่ายทั้งในรูปของมนุษย์สัมผัสมนุษย์และในรูปของการใช้สื่ออันหลากหลาย ครงการวิจัย “การวิจารณ์ในฐานะพลังทางปัญญาของสังคมร่วมสมัย” ดำเนินการในช่วง 4 มกราคม 2544 ถึง 3 มกราคม 2545 โดยสาขาสังคีตศิลป์ ได้ดำเนินการวิจัยตามวัตถุประสงค์ของโครงการ ฯ ในการที่จะสร้างสรรค์องค์ความรู้ด้านการวิจารณ์ เพิ่มความเชี่ยวชาญ และสร้างเครือข่ายสำหรับผู้สนใจในการวิจารณ์ รวมถึงการใช้การวิจารณ์ในการเสริมสร้างพลังทางปัญญาและวัฒนธรรมการวิจารณ์ให้แก่สังคม ร่วมสมัย ทั้งนี้ในการวิจัย ได้ใช้การรวบรวม วิเคราะห์ ข้อมูลเอกสาร การสัมภาษณ์ การสัมมนาเชิงปฏิบัติการ ตลอดจนการสังเคราะห์แนวคิด ต่าง ๆ ที่อยู่ในวิธีของการปฏิบัติในสังคีตศิลป์ของไทย ซึ่งมีวิธีการแตกต่างไปจากตะวันตก รวมถึงการศึกษาเปรียบเทียบความแตกต่างของแนว ทางการวิจารณ์ของไทยและตะวันตกเพื่อหาข้อสรุปแนวทางในการพัฒนาการวิจารณ์สังคีตศิลป์ ที่ยังนับได้ว่ามีอยู่น้อยในสังคมไทย จากการวิจัยพบว่า การวิจารณ์ที่เป็นสาธารณะในรูปแบบของวัฒนธรรมลายลักษณ์ทั้งที่เกี่ยวกับดนตรีตะวันตกและดนตรีไทยยังมีอยู่ น้อย โดยเฉพาะในเรื่องดนตรีไทยนั้น พบว่าการวิจารณ์อาจยังไม่เป็นวิถีที่ปรากฏขึ้นอย่างชัดเจนเช่นดนตรีตะวันตก ในขณะที่การสร้างสรรค์ และความตื่นตัวในกลุ่มปฏิบัติเป็นไปอย่างคึกคัก จากการศึกษาข้อมูลการสัมภาษณ์และการตั้งข้อสังเกตจากการจัดสัมมนาปฏิบัติการ พบว่าการ วิจารณ์ในรูปแบบมุขปาฐะปรากฏขึ้นอย่างต่อเนื่องและจริงจัง โดยเฉพาะในเรื่องการวิจารณ์การแสดง เพียงแต่ไม่มีโอกาสเผยแพร่อย่างเป็น สาธารณะ ทั้งนี้ปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อการวิจารณ์ในสาขาสังคีตศิลป์ คือ การขาดความรู้พื้นฐานอันจะนำไปสู่การสร้างองค์ความรู้ อีกทั้งความ เข้าใจที่จะนำไปสู่การวิจารณ์ในลักษณะสาธารณะยังไม่เข้มแข็งพอ ดังนั้นการวิจารณ์จังเป็นเรื่องของคนบางกลุ่มที่มีความรู้ และความสนใจ เท่านั้น นอกจากนี้ความสนใจจากฝ่ายผู้ปฏิบัติเองก็มุ่งเน้นในด้านการสร้างสรรค์ จึงมีผลให้ความสนใจในการทำงานวิจารณ์อยู่ในกลุ่มผู้ สนใจที่เป็นคนวงนอกเท่านั้น ซึ่งเป็นข้อสังเกตประการหนึ่งที่ทำให้งานวิจารณ์ของไทยให้ความสำคัญต่อการวิจารณ์บริบทมากกว่าการวิเคราะห์ ในด้านเทคนิคดังเช่นที่มีปรากฏในบทวิจารณ์ตะวันตก ถึงกระนั้นก็ตามการที่สื่อที่ให้โอกาสกับการวิจารณ์ในสาขานี้ทั้งในเรื่องของดนตรีไทย และดนตรีคลาสสิกตะวันตกนับได้ว่ามีผลต่อการสร้างความตื่นตัวให้กับวงการวิจารณ์ได้เช่นกัน สรรนิพนธ์ทั้งดนตรีไทยและดนตรีตะวันตกนับได้ว่าเป็นการรวบรวมแนวทางของการวิจารณ์ที่หลากหลายไว้ ซึ่งบทวิจารณ์เหล่านั้น สามารถแสดงให้เห็นถึงความสามารถในการเชื่อมโยงองค์ความรู้ในด้าน ต่าง ๆ กับเรื่องดนตรีได้อย่างน่าสนใจ และทำให้เห็นถึงความสัมพันธ์ อันแน่นแฟ้นระหว่างสังคม ดนตรีและมนุษย์อย่างลึกซึ้งในแง่มุมต่าง ๆ ที่ไกลกว่าคุณค่าของความบันเทิง หรือการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม และความสัมพันธ์ดังกล่าวทั้งของไทยและตะวันตกก็เป็นสิ่งหนึ่งที่เห็นได้ชัดเจนเช่นกันในบทวิจารณ์เหล่านี้ เช่นเดียวกับการสังเคราะห์แนว คิดบางประการของสังคีตศิลป์ไทยที่แฝงอยู่ในการปฏิบัติให้ปรากฏเป็นข้อสรุปเชิงทฤษฎีอาจเป็นการสร้างองค์ความรู้ และสามารถทำให้เกิด ความเข้าใจถึงวิถีและขนบบางประการอันเป็นลักษณะเฉพาะของสังคมไทยได้ดียิ่งขึ้น เมื่อการวิจัยนี้พยายามชี้ให้เห็นถึงคุณค่าและพลังทางปัญญาในงานวิจารณ์ให้มีความชัดเจนขึ้น จึงมีการเสนอความเห็นจากผู้ร่วม กิจกรรมของโครงการ ฯ ว่ามีความจำเป็นจะต้องปรับปรุงกระบวนการศึกษา แลชะการสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับการวิจารณ์ในสังคมไทยให้เข้ม แข็งขึ้น โดยเฉพาะในเรื่องการปลูกฝังรสนิยมและความชื่นชมศิลปะควบคู่ไปกับการพัฒนาวัฒนธรรมการวิจารณ์ ซึ่งอาจเป็นวิธีหนึ่งที่จะสร้าง ความแข็งแกร่งให้วัฒนธรรมแห่งการวิจารณ์อันเป็นสิ่งที่ต้องกระทำและรอการพิสูจน์ต่อไป The research project “Criticism as an Intellectual Force in Contemporary Society” under the aegis of the Thailand Research Fund (TRF) was undertaken from 4 January 1999 to 3 January 2002. Its objectives were to build up a body of knowledge in the criticism of literature, visual arts, drama and music; develop critical skills for those involved or interested in criticism; promote networks of creative artists, critics, scholars and the general public; and create possibilities for the criticism of the arts to reinforce the intellectual and critical culture of contemporary Thai society. The methodologies employed for the research included investigation and appraisal of documentary sources; interviews; teaching experiments at various levels; workshops in criticism based on commissioned works; and promotion of critical activities in co-operation with various media and educational institutions. The research results confirm that criticism in Thai society still remains part of an oral culture, and many practisting artists themselves are receptive only to the informal mode of criticism at the personal level. Criticism does not yet belong fully to the public domain. Compared with social and political criticism, criticism of the arts remains a peripheral activity and is not yet in a position to lend strength to artistic creation. With the present economic crisis, the majority of media are giving less and less importance to the arts. Moreover, academia is not paying sufficient attention to constructing a firm basis for the academic study of the arts, and such disciplines as literary studies, art history, theatre studies and musical studies are too weak to function as a reliable companion to the creative arts of the present. In spite of the aforementioned limitations, the researchers have been able to select from a very broad base of materials a number of critical works to constitute the Anthologies in the four areas, which are accompanied by critical commentaries and analytical introductions. The majority of the contributions are drawn from Thai sources, supplemented by some foreign works as deemed appropriate. It is without any doubt that there exists a small group of serious-minded critics at work in contemporary Thailand, although some of them chose to write a their leisure without much continuity, and it is still too early to speak of critical impacts at the institutional level. These critics are well aware of the potential of criticism as a discipline of values and as a voice of conscience to society. Besides, it has been possible for the researchers to formulate theoretical conclusions out of Thai cultural environment, such as the mutual illumination of the arts, the horizontal relationships in Thai artistic community and the role of “nonverbal” criticism. It is gratifying to note that foreign scholars have shown interest in the research results as well as the theoretical propositions, and suggestions have been made as to the desirability of applying these results to inter-cultural studies at the international level. In fact, the total picture of the criticism of the arts in Thailand may not appear to be very bright, especially when compared with societies with a solid written culture. Nevertheless, an analysis at a deeper level has revealed an immense potential within Thai culture that may turn criticism into an intellectual force of contemporary society. Those who have been involved in the activities initiated by the research project share the common belief that the research will create a long-term impact, especially if applied to the development of educational processes in the framework of both formal and informal education. Besides, the strengths and weaknesses in Thai critical culture, as identified by the research, will help propel these educational processes. Follow-up actions can take various forms. Such as the writing of manuals of criticism, the support for critical journals and magazines, the organization of workshops and training programmes on a continuous and systematic basis, and the creation of networks at the personal level as well as through the various media. The research on music criticism is one of four parts of the main project entitled “Criticism as an Intellectual Force in Contemp orary Society” which was undertaken from January 4th, 1999 to January 3red, 2002. This research follows the objectives of the main project, which are : to build up a body of knowledge in criticism: to develop critical skills for those involved or interested in criticism; to promote networks of creative artists, critics, scholars and the general public: and to create possibilities for the criticism of the arts to reinforce the intellectual and critical culture of contemporary Thai society. The methodologies employed in this research cover investigation and appraisal of documentary sources: interviews: workshops: identification of concepts inherent in the practice of traditional Thai music which is different from that of Western music; and a comparative analysis of the different characteristics between Thai and Western criticism, which should pave the way for the development of music criticism in Thailand, which indeed still needs strengthening. The research results reveal that there exists little criticism both of Thai and Western music in Thailand that would qualify criticism as a public activity. Especially in the case of Thai music. One can hardly speak of criticism in the way familiar to Western societies. Nevertheless, it must be maintained that the practice of traditional Thai music is as strong and lively as ever. Besides, data gathered from interviews and workshops confirm that the oral mode of criticism is seriously and continuously practiced, especially criticism of musical performances, which still remains unwritten and inaccessible to a larger public. It must be admitted that certain deficiencies such as lack of basic knowledge to constitute a solid body of knowledge as well as lack of understanding on the part of promoters of music, have resulted in traditional Thai music remaining the prerogative of the initiated few. Moreover, the interest of the practitioners of Thai music lies almost exclusively in the creative domain, with written criticism being practiced by interested outsiders. This state of affair can explain why current criticism concentrates more on contextual rather than technical aspects of Thai music, unlike criticism in, say, Western countries. However, Thai media have proved to be generous in allotting space to music criticism, which can not be said to be devoid of certain dynamism. The Anthology of criticism both in Thailand and Western music contains contributions of great variety that interestingly combine knowledge of music with other relevant disciplines. They can substantiate the claim that music enters into a solid relationship with society and humanity. A relationship that goes beyond mere entertainment or pious acts of cultural preservation and promotion. The selected critical work both from Thai and foreign sources clearly point in this direction. Likewise, the gleaning of certain concepts from the practice of Thai music can point the way to the construction of a significant body of knowledge and theories and offer a remarkable insight into certain aspects of the Thai way of life. As the present research has set out to demonstrate that value and intellectual force are inherent in criticism. constructive responses and suggestions have been forthcoming from those involved in the project activities that there is an urgent need to reform that educational process and to create an understanding of the role of criticism in society. It goes without saying that the inculcation of an appreciation for the arts can strengthen the culture of criticism. How that is to be done will be the subject of further debates, investigations and actions.