งานวิจัยเรื่อง การปรับตัวของชุมชนชาวประมงพื้นบ้านลุ่มน้ำปากพนัง หลังการเกิดขึ้น ของโครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาวิถีการผลิต การเปลี่ยนแปลง วิถีการผลิตของชุมชนประมงพื้นบ้านก่อนปิดประตูระบายน้ำและหลังปิดประตูระบายน้ำ รวมทั้ง ศึกษาปัจจัย/เงื่อนไขที่ส่งผลต่อการตัดสินใจปรับตัวของชุมชนชาวประมงพื้นบ้าน เพื่อค้นหา แนวทางในการปรับตัวที่เหมาะสมของชุมชนชาวประมงพื้นบ้านในพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง ผลการศึกษาพบว่า การพัฒนาของรัฐตามโครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง มี เป้าหมายเพื่อยกระดับความเป็นอยู่ของชุมชนให้ดีขึ้น แต่ผลจากการดำเนินการก็เกิดผลกระทบ กับกลุ่มชาวประมงพื้นบ้านซึ่งเป็นกลุ่มคนชายขอบของการพัฒนา ที่ไม่สามารถเข้าถึงทรัพยากร การประมงได้ดังเดิม และอำนาจในการควบคุมจัดการทรัพยากรในท้องถิ่นน้อยลง เพราะการ จัดการทรัพยากรของภาครัฐไม่ได้คำนึงถึงกลุ่มประมงพื้นบ้านซึ่งเป็นวิถีหนึ่งของชุมชน ส่งผลให้ ชาวประมงพื้นบ้านส่วนใหญ่มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ยากแค้น ชาวประมงพื้นบ้านที่ได้รับผลกระทบ เหล่านี้จึงต้องมีการดิ้นรนปรับตัวเพื่อให้อยู่รอดจากการพัฒนา ความสามารถในการปรับตัวของครัวเรือนชาวประมงพื้นบ้านจะมีความแตกต่างกัน ขึ้นอยู่ กับเงื่อนไขต่าง ๆ เงื่อนไขที่สำคัญในการปรับตัวคือ เงื่อนไขทางทรัพยากร เงื่อนไขทางเศรษฐกิจ เงื่อนไขทางสังคมวัฒนธรรม และเงื่อนไขอื่น ๆ ซึ่งจากการศึกษาพบว่า ครัวเรือนของชุมชน ชาวประมงพื้นบ้านทั้ง 2 ชุมชนมีเงื่อนไขที่จำเป็นในการปรับตัวที่ความแตกต่างกันอย่างมาก ทำ ให้แต่ละครัวเรือนมีศักยภาพในการปรับตัวมีความแตกต่างกันค่อนข้างมาก ศักยภาพการปรับตัวของครัวเรือนในชุมชนปากแพรกซึ่งเป็นชุมชนเหนือประตูระบายน้ำ จะมีฐานการผลิตดั้งเดิมคือการทำนา ควบคู่ไปกับการทำกิจกรรมทางเศรษฐกิจอื่น ๆ ไม่ว่าจะเป็น การทำประมงพื้นบ้าน การเลี้ยงสัตว์ หรือการทำสวนผสมผสาน เนื่องจากเป็นชุมชนที่มีพื้นที่ทำกิน หรือมีที่ดินครอบครองเป็นส่วนใหญ่ ทำให้มีโอกาสและศักยภาพในการปรับตัวที่ค่อนข้างสูงและ หลากหลายกว่าชุมชนท้องโกงกาง ซึ่งเป็นชุมชนประมงพื้นบ้านล่างประตูระบายน้ำ ที่เป็นสมาชิก ในชุมชนจะประกอบอาชีพประมงพื้นบ้านอย่างเดียวเป็นส่วนใหญ่ และไม่มีที่ทำกิน ทำให้ ครัวเรือนส่วนใหญ่มีโอกาสและศักยภาพในการปรับตัวในการดำรงชีพค่อนข้างต่ำ อย่างไรก็ตามทั้ง 2 ชุมชน ก็พยายามปรับตัวเพื่อความอยู่รอดภายใต้สภาพแวดล้อมที่ เปลี่ยนแปลงไป ซึ่งมีทั้งครัวเรือนที่มีศักยภาพในการปรับตัวสูง ปานกลางและต่ำ โดยเฉพาะ ครัวเรือนที่มีศักยภาพการปรับตัวต่ำ และปานกลางบางส่วนไม่สามารถปรับตัวให้ดำรงอยู่ใน ชุมชนได้จึงต้องอพยพโยกย้ายออกจากพื้นที่ในที่สุด ซึ่งมีแนวโน้มว่าจะทวีความรุนแรงมากขึ้นใน อนาคตหากว่าไม่ได้รับการแก้ไขจากฝ่ายที่เกี่ยวข้องอย่างทันท่วงที The research “Adaptation of Local Fisherman Community in Pakpanang River Basin after the Birth of Pakpanang River Basin Development Project” aimed to study the production method, the change in production method of local fisherman community before and after the closing of irrigation gate, and the factors/condition that brought about the decision of the community to adapt in search of the appropriate way of adaptation for the local fisherman community in Pakpanang River Basin. The study found that the development of the government through Pakpanang River Basin Development Project aimed to upgrade the standard of living in the community. However, the Project has affected the local fisherman community which is the group of marginalized people from the development in the ways that they cannot access to the fishery resource and lose the power to manage their local resource due to the resource management of the government that did not concern about the local fisher man community who are considered one of the local ways of life. This has resulted in the poverty of the community and forces them to adapt their way of life in order to survive from such development. The ability of the local fisherman household to adapt themselves differs from one to one and depends on many conditions. Among the important conditions are the resource condition, the economic condition, and the socio-cultural condition. The study found that the conditions of adaptation in two local fisherman communities are very distinct from each other which finally lead to the great deal of difference in adaptation capacity between the communities. The adaptation capacity of Pakpraek community, which is situated upstream from the irrigation gate, is better than the capacity of Tongkongkang community in the downstream from the gate. This is due to the fact that the households in Pakpraek community has their own land and their original production base is on the rice farming which is done together with other economic activities such as local fishery, livestock, and mixed farming. This has enabled them to have more chance and capacity of adaptation than the households in Tongkongkang community which have no land and mostly depend their living on fishery. However, there are always the attempts of both communities to survive under the changing circumstances. The different levels of capacity of adaptation – low, moderate and high – have made the households who are in the low and moderate level of capacity failed to adapt themselves in the circumstances and finally migrated from the community. This trend will become more drastic in the future unless there is workable solution from the concerning agencies.