วิทยานิพนธ์ (สถ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2544

สภาพแวดล้อมทางธรรมชาติในปัจจุบันมีแนวโน้ม เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้รูปแบบของอาคารในชุมชนท้องถิ่นที่มีการออกแบบ โดยใช้ประโยชน์จากสภาพแวดล้อมธรรมชาติที่ดีเป็นหลัก ไม่สามารถตอบสนองการใช้งานได้อย่างเหมาะสม อาคารโรงเรียนที่มีความสำคัญต่อการพัฒนาชุมชนก็ได้รับผลดังกล่าวเช่นกัน จากสภาพแวดล้อมที่ไม่เอื้ออำนวยต่อกิจกรรมการเรียนรู้ของนักเรียน การเรียนขาดประสิทธิภาพ การวิจัยเรื่องการออกแบบโรงเรียนท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยวิธีการธรรมชาตินี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อหาแนวทางของรูปแบบอาคารโรงเรียน ที่มีความเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมที่รุนแรงในท้องถิ่น ด้วยการใช้ปัจจัยธรรมชาติให้เป็นประโยชน์มากที่สุด แนวความคิดในการออกแบบที่คำนึงถึงธรรมชาติที่มีความเป็นไปได้ในการนำไปใช้ งานจริง การวิเคราะห์ผสมผสาน เพื่อให้ได้เป็นแบบอาคารโรงเรียนที่มีสภาวะน่าสบายและเหมาะสมที่สุด วิทยานิพนธ์นี้เป็นส่วนหนึ่งของการวิจัยในโครงการ โรงเรียนต้นแบบไม่ปรับอากาศภาคตะวันออกเฉียงเหนือ การวิจัยเริ่มด้วยการศึกษาอิทธิพลของตัวแปรแบบครบวงจร ที่เกี่ยวข้องกับการใช้ประโยชน์จากธรรมชาติเพื่อสร้างภาวะการเรียนรู้ที่ดี ภายในห้องเรียน ตัวแปรที่มีอิทธิพลมากที่สุดต่อรูปแบบของห้องเรียนที่พึ่งพาระบบธรรมชาติคือ อุณหภูมิอากาศ และแสงธรรมชาติ นำอิทธิพลตัวแปรดังกล่าวมาวิเคราะห์ ผสมผสานกับผลการศึกษาเทคนิคการออกแบบด้านต่างๆ ของผู้วิจัยร่วมในโครงการ โรงเรียนต้นแบบไม่ปรับอากาศภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ทั้งด้านการออกแบบส่วนของอาคารและวัสดุก่อสร้าง เทคนิคด้านแสงสว่างและการมองเห็น เทคนิคด้านการปรับปรุงสภาพแวดล้อมภายนอกอาคาร และเทคนิคการประเมินอาคารด้านต่างๆ ได้รูปแบบของอาคารที่มีความเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมธรรมชาติ ดำเนินการทดลอง โดยสร้างอาคารจำลองย่อส่วน เพื่อทดสอบการใช้งานอาคารภายใต้สภาพแวดล้อมของภูมิอากาศจริง ที่มีความแตกต่างกัน โดยแบ่งการทดสอบอาคารเป็น 2 กรณี ตามฤดูกาล ได้แก่ วิธีการใช้งานห้องเรียนในฤดูหนาว โดยการปิดช่องประตู หน้าต่างทั้งหมด โดยใช้ระบบเปลือกอาคารป้องกันสภาพอากาศภายนอกที่มีความรุนแรง วิธีการใช้งานอาคารในฤดูร้อนนั้น ห้องชั้นล่างใช้ประโยชน์จากอากาศเย็นช่วงเวลากลางคืน และใช้ความเย็นจากการระเหยของน้ำที่ผิววัสดุในการปรับอุณหภูมิรอบอาคารใน เวลากลางวัน ส่วนห้องชั้นบนใช้ประโยชน์จากอากาศเย็นเวลากลางคืน และใช้ความเย็นจากผิวหลังคา โดยป้องกันความร้อนจากภายนอกในช่วงเวลากลางวัน รูปแบบอาคารโรงเรียนที่มีความเหมาะสมกับสภาพแวดล้อม ที่ได้จากผลการวิจัยนี้คือ อาคารควรใช้ระบบผนังที่มีฉนวนภายนอกและมวลสารภายใน เพื่อป้องกันความรุนแรงของสภาพแวดล้อม ระบบหลังคามวลสารน้อยเพื่อใช้ประโยชน์จากอุณหภูมิผิวที่ต่ำในเวลากลางคืน มีระบบช่องเปิด-ปิดอาคาร ที่สามารถปรับเปลี่ยนได้สะดวก และมีการปรับสภาพแวดล้อมโดยรอบ ให้เอื้อประโยชน์ต่อสภาวะการใช้งานภายในอาคาร สามารถทำให้อาคารเรียน มีสภาวะภายในที่ใกล้เคียงกับภาวะน่าสบายมากกว่าแบบอาคารเรียนที่เป็นอยู่ใน ปัจจุบันจริง โดยในสภาพภูมิอากาศฤดูหนาวอุณหภูมิภายในอาคารทดลองทั้ง 2 ชั้นค่อนข้างคงที่ อยู่ในเขตน่าสบาย ในช่วงเวลาใช้งาน 8.00-16.00 น. ห้องชั้นล่างและชั้นบนมีอุณหภูมิ 25.9ํC และ 26.2 ํC ตามลำดับ ในขณะที่อุณหภูมิอากาศภายนอกเฉลี่ยมีค่า 32.3 ํC ส่วนในสภาพภูมิอากาศฤดูร้อนสามารถทำให้อุณหภูมิเฉลี่ยภายในอาคารทดลองช่วง เวลา 8.00-16.00 น. มีค่าต่ำกว่าอุณหภูมิอากาศภายนอกเฉลี่ยประมาณ 5.0 ํC ทั้งห้องชั้นล่างและชั้นบน แนวทางนี้สามารถนำไปประยุกต์ใช้กับอาคารประเภทอื่น เพื่อลดการใช้พลังงานในอาคารได้อย่างเป็นรูปธรรม