วิทยานิพนธ์ (คพ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2544

จากบทบาทวัดกับชุมชนที่มีความสัมพันธ์กันมาตั้งแต่ในอดีต ประกอบนโยบายของกรุงเทพมหานครในปี พ.ศ. 2542 ที่จะพัฒนาพื้นที่บริเวณย่านพระราม 3 ให้เป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษโดยเฉพาะเขตยานนาวาที่ถูกกำหนดให้ใช้ประโยชน์ที่ดินเพื่อการพาณิชยกรรม ดังนั้นเมื่อเกิดความต้องการในการใช้ที่ดินเพิ่มมากขึ้น ก็อาจส่งผลกระทบจนเป็นปัญหากับกลุ่มผู้มีรายได้น้อยที่อาศัยอยู่ในชุมชน โดยเฉพาะชุมชนที่อาศัยอยู่ในที่ดินของวัดมีจำนวน 4 ชุมชน ซึ่งชุมชนที่อยู่ในที่ดินของวัดช่องนนทรีมีประชากรอาศัยอยู่จำนวนมากและเป็นชุมชนที่เก่าแก่ที่สุด ในการศึกษาครั้งนี้เป็นแนวทางและเป็นข้อมูลพื้นฐานสำหรับประกอบการวางแผนพัฒนา หรือการแก้ไขปัญหาของชุมชนในด้านที่เกี่ยวข้องกับการจัดการชุมชนที่อยู่อาศัยในที่ดินของวัดช่องนนทรี หรือชุมชนในที่ดินของวัดอื่น ๆ ที่มีลักษณะใกล้เคียงกัน กำหนดวัตถุประสงค์ในการวิจัยไว้ 2 ประการคือ ประการแรกเพื่อศึกษาพัฒนาการและกระบวนการจัดการชุมชนที่อยู่อาศัยในที่ดินของวัดช่องนนทรีในอดีตจนถึงปัจจุบัน และประการที่สองเพื่อศึกษาปัญหาและข้อจำกัดทางด้านการจัดการชุมชน มีกระบวนการวิจัยดังนี้ ขั้นตอนแรกได้ทำการความหมายหรือนิยามของ "การจัดการชุมชนผู้มีรายได้น้อยหรือชุมชนแออัด" ซึ่งไม่สามารถสืบค้นได้พบแต่อย่างใด จึงทำการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญจำนวน 10 ท่าน เพื่อเป็นแนวทางในการศึกษาและวิเคราะห์การจัดการชุมชนต่อไป ขั้นตอนต่อมา ศึกษาข้อมูลชุมชนที่เป็นเอกสาร แผนที่ แผนผัง และจากฝ่ายพัฒนาชุมชน สำนักงานเขตยานนาวาสำรวจสภาพชุมชน บันทึกผลข้อมูล, ถ่ายภาพ ในขั้นตอนสุดท้าย ทำการสัมภาษณ์โดยใช้แบบสัมภาษณ์ เจ้าอาวาส กรรมการวัด กรมการศาสนา กรรมการชุมชน ผู้อยู่อาศัยในชุมชน หน่วยงานบริการสาธารณูปโภคและสาธารณูปการ รวมทั้งฝ่ายต่าง ๆ ของสำนักงานเขตยานนาวา นำข้อมูลที่ได้มาทำการประมวลผลและสรุปผลตามวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้ ซึ่งจากการศึกษาพบว่า มีการจัดการชุมชนที่สำคัญ 3 ช่วงด้วยกันคือ การจัดการชุมชน ก่อนปี พ.ศ. 2511 เป็นการจัดการและนำทรัพยากรที่มีอยู่มาคือที่ดิน โดยใช้ประโยชน์ร่วมกันของวัดผู้เป็นเจ้าของที่ดินและผู้อาศัยในชุมชน การจัดการโดยส่วนใหญ่ของผู้อยู่อาศัยเป็นการจัดการในระดับครัวเรือนเท่านั้น แต่จากการเริ่มมีถนน, ไฟฟ้าและน้ำประปาเข้าถึงทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินขึ้น ปัญหาและข้อจำกัดที่พบ คือปัญหาทางกายภาพ โดยเฉพาะในเรื่องของการใช้ประโยชน์ทีด่ินของวัดและผู้อาศัยอยู่เดิม การจัดการ ...