วิทยานิพนธ์(นศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2548

การวิจัยเรื่อง วิวัฒนาการการสื่อความหมาย "รูปกาย" ในสังคมไทย มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบและลักษณะของ "รูปกาย" (physical appearance) ในสังคมไทยที่ปรากฏในวรรณคดีไทยและวรรณกรรมไทยร่วมสมัย และเพื่อศึกษาวิวัฒนาการการเปลี่ยนแปลงความหมายและคุณค่าของ "รูปกาย" ในสังคมไทย รูปแบบการวิจัยเป็นงานวิจัยที่ใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหาทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ (Quantitative and Qualitative Content Analysis) จากวรรณคดีไทยและวรรณกรรมไทยร่วมสมัย ซึ่งแบ่งเป็น 6 ยุค ตั้งแต่ พ.ศ. 2411-2548 รวม 28 เล่ม ผลการวิจัยพบว่า 1. สังคมไทยให้คุณค่าและความสำคัญกับองค์ประกอบหรือส่วนต่างๆ ของ "รูปกาย" ในแต่ละยุคสมัยที่แตกต่างกัน รวมทั้งมีกรอบคตินิยมเกี่ยวกับความงามของ "รูปกาย" ของชายและหญิงที่ควรแก่การยกย่องและชื่นชมต่างกัน เช่น ในบางยุคเน้นความสวยงามของทุกส่วนบนใบหน้าและร่ายกาย ขณะที่บางยุคเน้นการให้ความสำคัญกับองค์ประกอบของ "รูปกาย" เพียงบางส่วน โดยพบว่า มีการกล่าวถึงใบหน้า ดวงตา ขนาดของรูปร่าง และผิวพรรณมากที่สุด ในขณะที่สรีระส่วนอื่น ๆ ถูกกล่าวถึงบ้างพอสมควร เช่น มือ ข้อลำ เล็บ รวมถึง ใบหน้าที่ถูกตกแต่งด้วยเครื่องสำอาง และ การเปลี่ยนแปลงทรงผม ฯลฯ เป็นต้น 2. "รูปกาย" มีบทบาทมากมายในสังคมไทยในทุกยุคแตกต่างกันไปหรือถูกเน้นต่างกันไปในแต่ละยุค โดยพบว่า "รูปกาย" มีบทบาทในการเป็นสิ่งกำหนดชนชั้น ชาติกำเนิด บทบาทสถานภาพและหน้าที่ของบุคคลมากที่สุด นอกจากนั้นก็พบได้บ้างว่า "รูปกาย{7f201d} มีบทบาทเป็นทรัพย์สมบัติโดยเฉพาะกับผู้หญิง เป็นพื้นที่แสดงความเป็นตัวตน แสดงความเป็นตัวตน แสดงความคาดหวังที่ตัวเองมีต่อสังคมของผู้เป็นเจ้าของ เป็นสิ่งที่ทำให้รับรู้ถึงสิ่งที่คนในสังคมปรารถนาหรือไม่พึงปรารถนา มีฐานะเป็นเครื่องมือสำคัญที่ใช้เพื่อให้ก่อประโยชน์อันมีสาระและสร้างสรรค์ต่อชีวิตตนเองและส่วนรวม ฯลฯ 3. ปัจจัยทางสังคม เศรษฐกิจ การเมือง และวัฒนธรรม มีอิทธิพลสำคัญในการกำหนดคุณค่า ความหมายและความสำคัญกับองค์ประกอบต่างๆ ของ "รูปกาย" ที่แตกต่างกัน สังคมไทยในสมัยรัชกาลที่ 4-5บทบาท สถานภาพทางเพศระหว่างชายหญิงเป็นปัจจัยสำคัญในการกำหนดลักษณะทางโครงสร้างของ "รูปกาย" คุณค่าของผู้หญิงถูกนำไปเชื่อมโยงกับความงามของใบหน้าและรูปร่าง ด้วยบทบาทของการเป็นเมียและแม่ในขณะที่คุณค่าของผู้ชายอยู่ที่ความแข็งแรง สมบูรณ์ของร่ายกายเพราะมีบทบาทเป็นผู้นำมากกว่า หลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง