วิทยานิพนธ์ (ศศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2543

วิทยานิพนธ์ เรื่อง ลีลาการขับเสภาไทย มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาประวัติครูเสภาคนสำคัญ 2. ศึกษาผลงานการขับเสภาไทยของครูเสภาในอดีตจนถึงปัจจุบัน 3. วิเคราะห์ผลงานการขับเสภาของแต่ละสำนัก ได้แก่ - ครูเจิม มหาพน - หลวงกล่อมโกศลศัพท์ (จอน สุนทรเกศ) - หลวงเพราะสำเนียง (ศุข ศุขวาที) - หมื่นขับคำหวาน (เจิม นาคมาลัย) - พระยาเสนาะดุริยางค์ (แช่ม สุนทรวาทิน) ผลการศึกษาพบว่า การขับเสภาของแต่ละสำนักนั้นลีลาการขับ มีความโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตนเอง ท่วงทำนองการขับเสภาในสมัยแรกมีลักษณะคล้ายทำนองแหล่เทศมหาชาติ ต่อมามีการพัฒนาทำนองการขับจนใกล้เคียงทางร้องอย่างปัจจุบัน การขับเสภาเป็นอิสระจากเครื่องดนตรี ผู้ขับสามารถเลือกใช้เสียงให้เหมาะสมกับความสามารถของตนเองได้ เสียงสำคัญที่ใช้ในการขับเสภานอกจากเสียงเสภาแล้วยังมีเสียงคู่หรือเคียงเสภา ซึ่งเป็นเสียงที่ต่ำเป็นคู่ 4 จากเสียงเสภา เหมาะให้ผู้หญิงขับ หรือผู้ที่มีคุณภาพเสียงด้วยกว่าเสียงเสภา การขับเสภาในสมัยแรกนั้นจะใช้ผู้ชายขับทั้งในบทผู้ชายและบทผู้หญิง