วิทยานิพนธ์ (คพ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2545

ศึกษาถึงความสัมพันธ์ระหว่างการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างครอบครัว กับการเปลี่ยนแปลงการใช้พื้นที่ที่อยู่อาศัย ด้วยการใช้วิธีการ maximum variation sampling เพื่อได้มาซึ่งกรณีศึกษา ใช้การสำรวจแบบ non-participation observation และการใช้การสัมภาษณ์แบบเจาะลึก indepth interview การศึกษานี้เลือกหมู่บ้านอาคารสงเคราะห์ทุ่งมหาเมฆ เขตสาทร เป็นพื้นที่ศึกษา เนื่องจากหมู่บ้านได้เกิดขึ้นและมีระยะเวลาการอยู่อาศัยยาวนาน 40 ปี ตั้งแต่ พ.ศ. 2505-2545 โดยคัดเลือกตัวแทนจำนวน 8 ครอบครัว จากครอบครัวทั้งหมด 418 ครอบครัว เพื่อเป็นกรณีศึกษา โดยเป็นที่อาศัยอยู่ในหมู่บ้านตั้งแต่เริ่มแรกจนถึงปัจจุบัน และมิได้รื้อถอนบ้านหรือใช้เพื่อกิจกรรมอื่นใด โครงสร้างครอบครัวที่ศึกษามีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ทั้งแบบครอบครัวเดี่ยวและครอบครัวขยาย โดยขึ้นอยู่กับช่วงเวลาและปัจจัยทางสังคมที่ส่งผลต่อ รูปแบบครอบครัวที่หลากหลาย อันได้แก่ จำนวน อายุ เพศ ความสัมพันธ์ทางเครือญาติ การใช้พื้นที่ของที่อยู่อาศัยมีการเปลี่ยนแปลงเช่นเดียวกัน มีลักษณะทั้งเพิ่มและลดจำนวนและขนาดพื้นที่ รวมทั้งการใช้งาน การเปลี่ยนแปลงทั้งสองประเด็นดังกล่าวพบว่ามีความสัมพันธ์กันโดยตรง ตัวอย่างเช่น พื้นที่ห้องนอน จะมีการเปลี่ยนแปลงมากที่สุด โดยเฉพาะการเพิ่มจำนวนห้องนอนอันเนื่องจากครอบครัวมีสมาชิกจำนวนมาก ที่เข้าอยู่อาศัยในระยะ 5 ปีแรก ต่อมาในระยะ 6-25 ปี จะมีการเพิ่มจำนวนห้องนอนเนื่องจากลูกเติบโตแยกห้องนอนกับพ่อแม่ หรือแยกห้องนอนลูกชายหญิงในช่วงวัยรุ่น ระยะ 16-30 ปี จะมีห้องนอนว่างจากการที่ลูกต้องย้ายไปเรียนต่อที่อื่นชั่วคราว และเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงลดลงทั้งด้านจำนวนและขนาดพื้นที่ในระยะ 11-35 ปี พื้นที่รับแขก นั่งเล่น และพื้นที่รับประทานอาหาร มีการปรับตัวในช่วง 5 ปีแรก เป็นการเพิ่มพื้นที่ให้เพียงพอเช่นเดียวกับห้องนอน แต่จะมีการเปลี่ยนแปลงไม่มากนักและลดน้อยลงในระยะ 6-30 ปี จนถึงระยะ 36-40 ปี เริ่มมีการเปลี่ยนแปลงการใช้พื้นที่อีกครั้ง เนื่องจากครอบครัวมีสมาชิกรุ่นใหม่ พื้นที่ครัวและพื้นที่ห้องน้ำ เป็นพื้นที่ส่วนบริการจะขึ้นอยู่กับ จำนวนของสมาชิกในครอบครัวที่เพิ่มขึ้น พื้นที่ครัวจึงต้องเพิ่มปริมาณการบริการ โดยการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ครัวเป็นระยะๆ ตลอดระยะ 30 ปี