การระบาดของเชื้อเอ็ชไอวี สับทัยป์ อี ในกลุ่มผู้ติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์แบบรักต่างเพศ ใน ประเทศไทย และสับทัยป์ บี ในกลุ่มผู้ติดเชื้อจากการฉีดสารเสพติด และรักร่วมเพศ อาจมีสาเหตุ มาจากความแตกต่างของเชื้อไวรัสในแต่ละสับทัยป์ ที่พบในน้ำอสุจิหรือสารหลั่งในช่องคลอด ทั้ง ด้านปริมาณหรือความสามารถในการติดเชื้อเยื่อบุ หรือเซลล์แมโครฟาจบริเวณช่องทางที่ได้รับเชื้อ ผู้วิจัยจึงได้ศึกษาเชื้อไวรัสเชไอวี สับทัยป์ อี ทั้งปริมาณ และคุณสมบัติทางโมเลกุล และชีวภาพ เปรียบเทียบเชื้อที่พบในเลือดและในน้ำอสุจิ กับสารหลั่งชิองคลอดของคู่สามีภรรยา 30 คู่ ที่ติดเชื้อ เอ็ชไอวี โดยไม่มีอาการของโรคเอดสื หรือโรคติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ ที่มาตรวจที่โรงพยาบาล ศิริราช เชื้อเอ็ชไอวีถูกแยกและเพาะเลี้ยงจากน้ำอสุจิและสารหลั่งช่องคลอด ได้ 36.67%และ 16.67%, ตามลำดับ ผู้วิจัยได้คัดเลือกเชื้อเอ็ชไอวีที่แยกได้จากเลือดและน้ำอสุจิ/สารหลั่งช่องคลอด จำนวน 7 เชื้อ นำมาศึกษาความสามารถในการติดเชื้อในเซลล์ต่างๆ ได้แก่ HeLa, ME180, HT29, SW837, SupT1, MT2, และ primary macrophage โดยแยกใช้เชื้อไวรัสชนิด Cell-free virus (CFV) ความเข้มข้นของแอนติเจน p24 จำนวน 2 ng/ml ใน100 ?l และเชื้อไวรัสในเซลล์จำนวน 105 infected cells (CAV) ทดสอบหาปริมาณ แอนติเจน p24 ในน้ำเลี้ยงเซลล์ทุกสัปดาห์ เป็นเวลา 4 สัปดาห์ พบว่า เชื้อเอ็ชไอวีที่แยกจากน้ำอสุจิ/สารหลั่งช่องคลอด สามารถเพิ่มจำนวนได้ดีใน primary macrophage ดีกว่าเชื้อไวรัสที่แยกได้จากเลือดของผู้ติดเชื้อรายเดียวกัน แสดงว่าเชื้อเอ็ช ไอวี สับทัยป์ อี ที่พบในน้ำอสุจิ/สารหลั่งช่องคลอดที่มีความจำเพาะกับเซลล์แมโครฟาจ อาจมีความ สัมพันธ์กับการแพร่ระบาดของเชื้อสับทัยป์ อี ทางเพศสัมพันธ์ เชื้อเอ็ชไอวี ชนิด proviral DNAถูกตรวจพบด้วยวิธีพีซีอาร์ ในเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิด เซลล์เดียว (PBMC) จากเลือดทุกรายของผู้ติดเชื้อ แต่สามารถตรวจพบ proviral DNA ในเซลล์ที่ พบในน้ำอสุจิ และสารหลั่งช่องคลอด เพียง 73.33% (22/30) เมื่อใช้วิธี dot blot hybridization with external standard ตรวจหาปริมาณ proviral DNA ในเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดเซลล์เดียว (PBMC) จากเลือดทุกรายของผู้ติดเชื้อ จำนวน 29 copies/2.5 x 105 cells จากสามี และจำนวน 23 copies per 2.5 x 105 cells จากเลือดของภรรยาที่ติดเชื้อ และพบไวรัสจำนวน 17 copies/2.5 x 105 cells ใน seminal cells ที่ได้มาจากน้ำอสุจิ และพบไวรัสจำนวน น้อยกว่า 5 copies/2.5 x 105 cells ใน สารหลั่งช่องคลอด เชื้อเอ็ชไอวี ชนิด อาร์เอ็นเอยีโนม ในพลาสมาของสามีและภรรยาที่ติดเชื้อ ถูกพบ 70.00% และ30.00% ตามลำดับ ส่วนใน seminal plasma และ cervico-vaginal fluid เชื้อเอ็ชไอวี ชนิด อาร์เอ็นเอยีโนมถูกพบ 79.31% และ 39.29% ตามลำดับด้วยวิธี in house RT-PCR ปริมาณ ของ CFV ในพลาสมาของสามีและภรรยาที่ติดเชื้อ คือ1 x 108 copies/ml และ 1 x 107.5 copies/ml ตามลำดับ ส่วน CFV ใน seminal plasma และ cervico-vaginal fluid พบว่ามีค่าเท่ากันคือ 1 x 107.6 copies/ml ด้วยการทดสอบของวิธี dot blot hybridization method เมื่อใช้วิธี commercial ROCHE AMPLICOR HIV-1 MONITOR test สามารถตรวจพบ CFV 1 x 104.5 copies/ml ในพลาสมาของสามีที่ติดเชื้อเชไอวี จำนวน 24 คน และพบจำนวน 1 x 103.8 copies/ml ในพลาสมาของภรรยาที่ติดเชื้อจำนวน 16 ราย ส่วนปริมาณของ CFV ใน seminal plasma และ cervico-vaginal fluid มีปริมาณเท่ากับ1 x 103.8 copies/ml และ 1 x 103.4 copies/ml ตามลำดับ ไม่พบว่ามีความสัมพันธ์กันระหว่างปริมาณไวรัสที่ตรวจด้วยวิธี in house RT-PCR/dot blot hybridization และ commercial AMPLICOR HIV MONITOR TEST. เมื่อเปรียบเทียบปริมาณไวรัสชนิด proviral DNA ในเลือดและ น้ำอสุจิ/สารหลั่งช่องคลอด และเซลล์ CD4 พบว่ามีความสัมพันธ์แบบผกผัน เช่นเดียวกับปริมาณไวรัสแบบ CFV (อาร์เอ็นเอยี โนม) ในเลือด ส่วนปริมาณไวรัสแบบ CFV ใน น้ำอสุจิ/สารหลั่งช่องคลอด ไม่พบความเกี่ยวข้องกับ ปริมาณเซลล์ CD4 การตรวจพบปริมาณไวรัสที่มากในน้ำอสุจิและสารหลั่งช่องคลอด ร่วมกับความสามารถ ในการติดเชื้อในเซลล์แมโครฟาจของเชื้อไวรัสที่แยกได้จากน้ำอสุจิและสารหลั่งช่องคลอด อาจเป็น สาเหตุที่ทำให้มีการระบาดของเชื้อเอ็ชไอวี สับทัยป์ อี ทางเพศสัมพันธ์ แบบรักต่างเพศ อย่างรวด เร็วในประเทศไทย The uneven expansion of HIV-1 subtypes in each transmitted group raises the possibility that some viruses have less/more potential by qualitative/quantitative for heterosexual transmission compared to others. In Thailand, HIV-1 subtype E is mainly spread via heterosexual route and accounts for about 95 percent of the infected cases. To determine whether high sexual infectivity of HIV-1 subtype E is due to the presence of a virus in genital fluid, we conducted a study to characterize molecularly and biologically of HIV-1 in seminal and cervico-vaginal fluids of 30 HIV-1 subtype E infected Thai couples. All subjects had no HIV-associated diseases and other sexually transmitted diseases. The isolation rate of HIV-1 from semen and cervico-vaginal fluid was 36.67% and 16.67%, respectively. Seven HIV-1 isolates from blood and genital secertions obtained by coculture method were used to study their infectiviity assay. Cell-free virus (CFV) at concentration of p24 antigen 2 ng/ml 100 ?l and 105 infected cells (CAV) from each isolates were used to infect HeLa, ME180, HT29, SW837, SupT1, MT2, and primary macrophage separately in six-well plates. The culture was kept for 4 weeks and p24 antigen was assayed for virus propagation every week. HIV-1 subtype E isolated from genital fluid can grow more efficiently in primary macrophage than those isolated from blood. These results suggest that unique property of HIV-1 subtype E in genital fluid might be relevant to the efficiency of subtype E heterosexual transmission. HIV-1 subtype E proviral DNA was detected in all peripheral blood mononuclear cell (PBMC) samples of both male and female subjects whereas only 73.33% (22/30) of proviral DNA was detected in seminal cell and cell from cervico-vaginal fluid by PCR. The amount of proviral DNA in PBMC samples of male and female subjects quantified by dot blot hybridization with external standard was 29 copies per 2.5 x 105 cells and 23 copies per 2.5 x 105 cells, respectively. Seminal cell was found to contain 17 copies per 2.5 x 105 cells but cell from cervico-vaginal fluid contained less than 5 copies per 2.5 x 105 cells. HIV-1 subtype E viral RNA was detected in 70.00% of male plasma samples and 30.00% of female plasma samples by in house RT-PCR method. In genital fluid, 79.31% of 30 seminal plasma samples and 39.29% of 30 cervico-vaginal fluid samples were found to contain HIV-1 RNA genome by RT-PCR. The amount of HIV-1 RNA in plasma of male and female subjects quantified by dot blot hybridization were 1 x 108 copies/ml and 1 x 107.5 copies/ml, respectively. By dot blot hybridization method, both seminal plasma and cervico- vaginal fluid contained 1 x 107.6 copies/ml. Plasma samples from 24 male subjects were found to contain 1 x 104.5 copies/ml by ROCHE AMPLICOR HIV-1 MONITOR test, and viral RNA 1 x 103.8 copies/ml were found in plasma from sixteen female subjects. HIV-1 RNA genome in seminal plasma and cervico- vaginal fluid were 1 x 103.8 copies/ml and 1 x 103.4 copies/ml, respectively. There was no correlation between two HIV-1 RNA quantification methods. Number of proviral DNA in blood and genital fluid were reversely correlated with the number of blood CD4+ T cells, while only number of viral RNA genome in blood was related with CD4+ T cell count. An increasing in shedding of HIV-1 subtype E in genital tract together with its ability to infect macrophage more efficient might be reasons to explain the rapid spread of subtype E by heterosexual transmission in Thailand.