วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย, 2554

การศึกษาเรื่อง “แม่นาก: มายาคติ “ความเป็นเมีย” ที่ถูกประกอบสร้างใน ละครโทรทัศน์ ภาพยนตร์และละครเวที” ตั้งอยู่บนสมมุติฐานเบื้องต้นว่าการศึกษาโครงเรื่องของเรื่องแม่นากเผยให้เห็นกระบวนการสร้างมายาคติ “ความเป็นเมีย” ที่ตีกรอบวิถีปฏิบัติของ ผู้หญิงไทยให้เป็นฝ่ายยอม (Passive) และอยู่ใต้อำนาจของ “ผัว” ผู้วิจัยเลือกใช้หลักการเขียนบทละครเป็นกรอบในการวิเคราะห์โครงเรื่อง (Plot) ของเรื่องแม่นากที่ถูกสร้างในรูปแบบละครโทรทัศน์ ภาพยนตร์ และละครเวที ซึ่งรวบรวมได้ทั้งหมด 26 สำนวน โดยมุ่งเน้นศึกษาวิเคราะห์การกระทำในละคร(Dramatic Action) ของตัวละครหลัก (Protagonist), จุดเริ่มเรื่อง (Point of Attack) และจุดสำคัญสูงสุดของเรื่อง (Climax) เพื่อค้นหาและทำความเข้าใจการกระทำในละครของตัวละครหลักที่เกี่ยวข้องกับ “ความเป็นเมีย” จากนั้นผู้วิจัยนำแนวคิดมายาคติ (Myth) ของโรล็องด์ บาร์ตส์ (Roland Barthes) มาใช้เป็นเครื่องมือในการค้นหาและถอดรื้อ “ชุดความหมาย” ต่างๆ ที่อยู่ ในการกระทำของตัวละครหลักในเรื่องแม่นาก ผู้วิจัยพบว่า มายาคติ “ความเป็นเมีย” เผยให้เห็นการถ่ายทอดอุดมคติและอคติ ของสังคมไทยเกี่ยวกับวิถีปฏิบัติและบทบาทหน้าที่ของผู้หญิงและผู้ชายให้อยู่ในกรอบกฎเกณฑ์ที่สังคมกำหนดไว้ การที่ตัวละครแม่นากทั้งตอนที่เป็นคนและเป็นผีถูกใช้เป็นเครื่องมือถ่ายทอดคุณสมบัติอันดีงามของความเป็นหญิงไทยไปสู่คนในสังคม แท้จริงแล้วเป็นเพียง “ภาพมายา” ที่สังคมพยายามสร้างให้เป็น “ชุดความจริง” ที่ฝังแฝงอยู่ในระบบความเชื่อของโครงสร้างสังคมไทย