การวิจัยประเมินผลการดำเนินงานของสหกรณ์การเกษตรเพื่อการตลาด (สกต.) สาขาพระนครศรีอยุธยามีวัตถุประสงค์เพื่อ(1) ศึกษากระบวนการดำเนินงานและผลการดำเนินงานของ สกต.(2) ศึกษาปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินงานของ สกต. และ (3)ศึกษาแนวทางการดำเนินงานและปรับปรุงงานของ สกต. การวิจัยครั้งนี้ ผู้วิจัยได้ใช้แนวความคิดทฤษฎีเกี่ยวกับการวิจัยประเมินผล แนวคิดทฤษฎีเกี่ยวกับการนำนโยบาย หรือโครงการไปปฏิบัติ และแนวคิดทฤษฎีเกี่ยวกับการมีส่วนร่วมมาประยุกต์ใช้เป็นกรอบแนวคิดในการประเมิน การประเมินได้ประเมินกระบวนการดำเนินงานของ สกต. จากความชัดเจนในวัตถุประสงค์ของ สกต. ความเหมาะสมด้านโครงการ ความเหมาะสมด้านบุคคลากร และการจัดการของ สกต.สำหรับการประเมินผลการดำเนินงานของ สกต. ประเมินผลจากจำนวนสมาชิก การใช้บริการทางธุรกิจของสมาชิก การมีส่วนร่วมในกิจกรรมอื่น ๆ ของสมาชิก และการประเมินความพอใจของสมาชิก กลุ่มตัวอย่างในการศึกษาครั้งนี้ได้มาจากสมาชิก สกต.ในอำเภอเมืองพระนครศรีอยุธยาและอำเภออุทัย โดยให้กลุ่มตัวอย่างกระจายจากสมาชิก สกต. ทุกกลุ่มจำนวนสมาชิกที่ทำการศึกษาครั้งนี้มี 272 ราย หรือคิดเป็นร้อยละ 10.0 ของสมาชิกในกลุ่ม นอกจากนี้ได้สัมภาษณ์กรรมการ สกต. จำนวน15 ราย และสัมภาษณ์พนักงาน ธ.ก.ส. จำนวน 15 ราย และสัมภาษณ์พนักงาน ธ.ก.ส. จำนวน 55 ราย ผลการศึกษาสรุปได้ดังนี้ 1. กระบวนการดำเนินงานของ สกต. 1.1 ความชัดเจนในวัตถุประสงค์ของ สกต. วัตถุประสงค์ของ สกต. ที่ระบุในเอกสารจัดตั้ง สกต. มีความชัดเจนกรรมการ สกต. ร้อยละ 93.3 เข้าใจถูกต้องว่า สกต. เป็นของใคร และกรรมการทุกคนเห็นว่า สกต. จะมีประโยชน์ต่อเกษตรกร 1.2 ความเหมาะสมด้านโครงสร้าง สกต. ได้วางเครือข่ายทางธุรกิจไว้กระจายทุกพื้นที่ในระดับหมู่บ้าน ตำบล แต่ผลการดำเนินงานขายสินค้าผ่านจุดกระจายสินค้ามีมูลค่าต่ำเพียงร้อยละ 11.9 ของยอดจำหน่ายสินค้า ในด้านการจัดแบ่งส่วนงานภายใน สกต. สกต.จัดโครงสร้างไม่สอดคล้องกับงาน คือ ไม่มีหน่วยงานด้านธุรการ 1.3 ความเหมาะสมด้านบุคคลากร กรรมการสกต. ร้อยละ 80จบการศึกษาชั้นประถมปีที่ 4 มีรายได้การเกษตรเฉลี่ย 162,530บาท ต่อปี มีทรัพย์สินเฉลี่ย 7,660,400 บาท ซึ่งเหมาะสมกับการเป็นกรรมการ สกต. ด้านเจ้าหน้าที่ สกต. เจ้าหน้าที่สกต. 1 คน ต้องรับผิดชอบสมาชิก สกต. 6,689 คน จำนวนเจ้าหน้าที่ สกต. มีน้อยไม่เพียงพอในการปฏิบัติงาน ด้านพนักงาน ร้อยละ 74.5 เห็นว่าตนเองมีบทบาทต้องช่วยเหลืองานของ สกต. 1.4 การจัดการของ สกต. สกต.มีการวางแผนปฏิบัติงานที่ดี มีการจัดหาเครื่องคอมพิวเตอร์ช่วยปฏิบัติงาน กรรมการสกต. มีการประชุมทุกเดือนเพื่อติดตามผลการดำเนินงาน และกำหนดนโยบายหรือแก้ไขปัญหาการดำเนินงาน 2. ผลการดำเนินงานของสกต. 2.1 การรับสมาชิก สกต. สาขาพระนครศรีอยุธยา รับสมาชิกได้ร้อยละ 57.2 ของลูกค้า ธ.ก.ส. ทั้งหมด สมาชิกมีทรัพย์สินรวมเฉลี่ย 2,391,850 บาทต่อคนสมาชิกร้อยละ 68.0 เข้าใจถูกต้องว่า สกต.เป็นของใคร ร้อยละ 89.3 เข้าใจถูกต้องว่าจะใช้บริการอะไรจาก สกต. ได้บ้าง ร้อยละ 63.2 เข้าเป็นสมาชิกเพราะเห็นว่าจะมีประโยชน์ 2.2 การใช้บริการขายสินค้าของ สกต. สมาชิก สกต. ที่มาใช้บริการซื้อสินค้าจาก สกต. คิดเป็นร้อยละ 76.7 ของสมาชิกทั้งหมด ในแง่มูลค่าสินค้าที่ซื้อสินค้าจาก สกต.เทียบกับซื้อจากพ่อค้า สมาชิก สกต. ซื้อสินค้าจากสกต.มูลค่าน้อยเมื่อเทียบกับซื้อจากพ่อค้า 2.3 การมีส่วนร่วมในกิจกรรมอื่นของ สกต. สมาชิกยังมีส่วนร่วมในกิจกรรมอื่นของ สกต. เช่น การเสนอความคิดเห็นการชวนเพื่อนบ้านเป็นสมาชิกและการชวนเพื่อนบ้านมาซื้อสินค้าจาก สกต. ต่ำ 2.4 ความพอใจของสมาชิก ความพอใจจากการซื้อสินค้ากับสกต. สมาชิกที่เคยซื้อสินค้ากับ สกต. ยังมีความพอใจในการซื้อสินค้ากับ สกต. ด้านราคา คุณภาพ และความสะดวกในการจัดหาสินค้า และความพอใจที่คาดหวังประโยชน์ก่อนเข้าเป็นสมาชิกและหลังการเป็นสมาชิกต่ำ 3. ข้อเสนอแนะ 3.1 ด้านการจัดอบรม บริษัทไทยธุรกิจเกษตร จำกัด(TABCO) และ ธ.ก.ส. ควรจัดสัมนาพนักงาน ธ.ก.ส. เกี่ยวกับหลักการและแนวทางสนับสนุนงานของ กสต. รวมทั้งจัดการอบรมความรู้ด้านการตลาดและระบบการจัดการด้านการตลาดแก่พนักงานธ.ก.ส. เจ้าหน้าที่ สกต. คณะกรรมการ สกต. และผู้ทำหน้าที่เป็นจุดกระจายสินค้าของ สกต. นอกจากนี้ควรจัดการอบรมอย่างต่อเนื่องให้สมาชิก สกต. เข้าใจหลักการและอุดมการณ์ของสกต. โดยใช้กระบวนการกลุ่มช่วยให้การอบรมเกิดประสิทธิภาพ 3.2 ด้านโครงสร้างและบุคคลากร สกต. ควรเพิ่มจุดกระจายสินค้าให้ครอบคลุมทุกพื้นที่ในหมู่บ้าน เพื่อให้สมาชิกใช้บริการได้สะดวก ควรเพิ่มสายงานธุรการเพิ่มจำนวนเจ้าหน้าที่ให้เหมาะสมกับปริมาณงาน 3.3 ด้านระบบคอมพิวเตอร์ที่ใช้กับงาน สกต. บริษัทไทยธุรกิจเกษตร จำกัด (TABCO) ควรจัดทำโปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่สามารถเชื่อมโยงข้อมูลการทำงานและข้อมูลราคาสินค้าของ สกต.ทั่วประเทศเข้าด้วยกัน โดยใช้ระบบ ONLINE และสามารถใช้ระบบคอมพิวเตอร์ลดการปฏิบัติงานด้านเอกสารหรือขั้นตอนงานของ สกต. ได้ 3.4 ด้านการประกอบธุรกิจ สกต. ควรขยายธุรกิจรวบรวมผลผลิตของสมาชิกไปจำหน่าย โดยบริษัทไทยธุรกิจเกษตร จำกัด(TABCO) เป็นผู้จัดหาตลาดจำหน่ายในประเทศหรือต่างประเทศและ สกต. เป็นผู้รวบรวมผลผลิตให้ การจัดหาสินค้ามาจำหน่ายสกต. ควรจัดจำหน่ายสินค้าจำเป็นในราคาที่ถูกกว่าท้องตลาดโดยเน้นการขายสินค้าผ่านจุดกระจายสินค้าเป็นหลัก และบริษัทไทยธุรกิจเกษตร จำกัด (TABCO) ควรมีหน่วยงานประเมินผลการดำเนินธุรกิจของ สกต. ทุกแห่งทั่วประเทศอย่างต่อเนื่อง 3.5 ด้านบริการสมาชิก สกต.ควรจ่ายเงินปันผลให้สมาชิกเห็นประโยชน์ในการซื้อสินค้าจาก สกต. และควรมีการแจ้งข่าวสาร ชนิดสินค้า และราคาสินค้า ที่สมาชิกสามารถจัดหาจาก สกต. ให้สมาชิกทราบอย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอ 3.6 รัฐบาลควรสนับสนุนการดำเนินงานของ สกต. เช่น การช่วยหาแหล่งรับซื้อผลผลิต หรือซื้อปัจจัยการผลิตรูปแบบรัฐต่อรัฐ มีการลดภาษีส่งออก ลดภาษีนำเข้าตลอดจนงดเว้นการเก็บภาษีรายได้จากสหกรณ์การเกษตรทุกประเภท