การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวคิดเรื่องเสรีภาพตามพุทธจริยศาสตร์ และการใช้เสรีภาพตามแนวพุทธจริยศาสตร์ในบริบทของสังคมไทยปัจจุบัน ซึ่งใช้การวิจัย เชิงคุณภาพในขอบข่ายจริยศาสตร์ศาสนา โดยใช้วิธีการศึกษาวิจัยเอกสาร จากพระไตรปิฎก อรรถกถา หนังสือเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา วิยานิพนธ์และเอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาพบว่า เสรีภาพที่ปรากฎโดยทั่วไปแบ่งออกได้เป็นเสรีภาพทางกายและ เสรีภาพทางใจ เสรีภาพทางใจจะอ้างถึงทางศาสนาเป็นหลัก ส่วนเสรีภาพทางกาย มุ่งที่ การกระทำต่อชีวิตและทรัพย์สินของตนเอง โดยไม่ถูกแทรกแซงขัดขวาง รวมถึงการแสดง ความคิดเห็นและมีความเชื่อ เสรีภาพทางกายอาจนำมาซึ่งความไร้ระเบียบและละเมิดกันและกัน จึงต้องมีขอบเขตความรับผิดชอบกำกับ เช่น โดยกฎหมาย เสรีภาพทางกายและเสรีภาพทางใจ ไม่จำเป็นต้องสัมพันธ์กัน ส่วนเสรีภาพตามพุทธจริยศาสตร์ หมายถึงเสรีภาพ 2 ระดับ กล่าวคือ เสรีภาพทางใจ จัดเป็นเสรีภาพสูงสุดระดับโลกุตตระ ส่วนเสรีภาพระดับโลกิยะอยู่ที่การแสวงหาความสุข ความสำเร็จเพื่อเป็นวิถีทางเข้าถึงเสรีภาพสูงสุดซึ่งเป็นเสรีภาพทางใจ โดยปราศจาก อวิชชา ตัณหา อุปาทาน การใช้เสรีภาพตามพุทธจริยศาสตร์ต้องให้สอดคล้องกับเป้าหมาย 3 ระดับ คือ 1) ระดับต้น มุ่งความสุขความสำเร็จในชีวิตปัจจุบัน 2) ระดับกลาง ตั้งมั่น ในหลักคุณธรรม ไม่มัวเมายึดติดสิ่งภายนอก มีความสุขสงบทั้งภายในและภายนอก 3) ระดับ สูงสุด เข้าใจโลกตามความเป็นจริงและมีชีวิตที่สงบสุข การใช้เสรีภาพในการเลือกกระทำ การฆ่าตัวตาย การประกอบอาชีพโสเภณี และการถ่ายภาพเปลือย สร้างผลกระทบต่อการ เข้าถึงเป้าหมายทางพุทธจริยศาสตร์ และค่านิยมที่ดีของสังคมไทย ผู้วิจัยขอเสนอแนะว่าควรมีการวิจัยแนวความคิดเรื่องเสรีภาพตามพุทธจริยศาสตร์ ของนักวิชาการศาสนาและปรัชญา เช่น ท่านพุทธทาส พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) และ สมภาร พรมทา เป็นต้น เพื่อจะได้ทราบแนวความคิดที่แตกต่างกันซึ่งจะมีผลดีต่อการ นำมาใช้วิเคราะห์ ปัญหาสังคมไทยต่อไป