การศึกษานี้ เป็นการวิจัยเชิงสำรวจ เพื่อศึกษาระดับสติปัญญา ปัจจัยที่มี อิทธิพลต่อระดับสติปัญญาและพัฒนาตัวชี้วัดความเสี่ยงของครอบครัวที่ส่งผลต่อระดับ สติปัญญา กลุ่มตัวอย่างเป็นนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 โรงเรียนสังกัดกรมสามัญศึกษา อำเภอเมือง จังหวัดนครสวรรค์ จำนวน 319 คน เก็บข้อมูลระหว่างวันที่ 1-28 กุมภาพันธ์ 2545 โดยใช้แบบสอบถามและแบบทดสอบสติปัญา TONI-3 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และ Logistic Regression Analysis ผลการศึกษา พบว่า กลุ่มตัวอย่าง มีระดับสติปัญญาเฉลี่ย 90.35 (+,ฑ) 14.45 มีระดับสติปัญญาต่ำกว่าปกติ (ต่ำกว่า 90) (52.0%) ลักษณะปัจจัยด้านครอบครัวส่วนใหญ่ มีสัมพันธภาพในครอบครัวดี (67.4%) มีภาวะวิกฤตในครอบครัวอย่างน้อย 1 เหตุการณ์ (80.6%) มีการอบรมเลี้ยงดูให้การส่งเสริมพัฒนาการด้านสติปัญญาระดับปานกลาง (81.2%) ทั้งบิดาและมารดามีการศึกษาระดับประถมศึกษาหรือต่ำกว่า (47.0% และ 55.8%) บิดา มีอาชีพเกษตรกร/รับจ้างทั่วไป (36.4%) มารดามีอาชีพค้าขาย/งานบริการ (32.6%) รายได้ ของครอบครัวเฉลี่ย 16,621.99 บาท/เดือน ครอบครัวมีรายได้เพียงพอและมีเงินออม (53.0%) และเป็นครอบครัวเดี่ยว (84.3%) ลักษณะปัจจัยด้านตัวเด็ก พบว่า กลุ่มตัวอย่าง ส่วนใหญ่เป็นเพศชาย (53.9%) เป็นบุตรคนสุดท้อง (37.6%) มีความรับผิดชอบต่อตนเอง ดีมาก (92.8%) เมื่อวิเคราะห์หาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อระดับสติปัญญาด้วย Multiple Logistic Regression พบว่า สัมพันธภาพในครอบครัว ภาวะวิกฤตในครอบครัว การศึกษาของมารดา และอาชีพของมารดา เป็นปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อระดับสติปัญญาอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) การพัฒนาตัวชี้วัดความเสี่ยงของครอบครัว โดยการนำปัจจัยด้านครอบครัวที่มี อิทธิพลต่อระดับสติปัญามาให้คะแนนและเมื่อพิจารณาว่า Sensitivity, Specificity, Positive Predictive Value, Negative Predictive Value พบว่าครอบครัวที่มี คะแนนตั้งแต่ 2 คะแนนลงมาเป็นครอบครัวเสี่ยงต่อการมีบุตรระดับสติปัญญาต่ำกว่าปกติ การศึกษานี้ทำให้ทราบว่า ระดับสติปัญญาของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 อำเภอเมือง จังหวัดนครสวรรค์ ยังอยู่ในระดับที่น่าเป็นห่วง เนื่องจากมีระดับสติปัญญา เฉลี่ยสูงกว่า 90 เพียงเล็กน้อยเท่านั้น ดังนั้นทุกสถาบันควรให้ความสำคัญในการ ส่งเสริมพัฒนาการด้านสติปัญญาของเด็ก เจ้าหน้าที่สาธารณสุขสามารถใช้ตัวชี้วัดความเสี่ยง ของครอบครัวเป็นเครื่องมือในการคัดกรองครอบครัวที่เสี่ยงประกอบการวางแผนการดำเนินงาน เชิงรุกในการป้องกันปัญหาเด็กระดับสติปัญญาต่ำกว่าปกติ