ความอ่อนล้าเป็นอาการที่พบบ่อยในผู้ป่วยมะเร็งและการรักษาที่ได้รับ ซึ่งอาจส่งผล ต่อภาวะสุขภาพ เป็นผลให้การรักษาสิ้นสุดหรือไม่ต่อเนื่อง การวิจัยเชิงพรรณนาแบบติดตามไปข้างหน้าครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแบบแผน ของความอ่อนล้า ความสัมพันธ์ระหว่างความอ่อนล้ากับอาการที่รบกวนการรับประทานอาหาร ปัญหาการนอนหลับ ความสามารถในการทำกิจกรรม น้ำหนักและระดับฮีมาโตรคริทที่เปลี่ยนแปลง รวมทั้งศึกษาวิธีการและประสิทธิภาพของการดูแลตนเองเพื่อจัดการกับความอ่อนล้าของผู้ป่วย มะเร็งบริเวณศีรษะและคอที่มารับรังสีรักษา ณ หน่วยรังสีรักษา โรงพยาบาลสงขลานครินทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจงตามเกณฑ์ ที่กำหนดจำนวน 60 ราย เก็บรวบรวมข้อมูลในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ ถึงเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2544 โดยใช้แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคลและด้านคลินิก แบบวัดความอ่อนล้า แบบสอบถาม อาการที่รบกวนการรับประทานอาหาร แบบวัดปัญหาในการนอนหลับ แบบสอบถามวิธีการดูแล ตนเองเพื่อจัดการกับความอ่อนล้า วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้โปรแกรม SPSS/FW ผลการวิจัยพบว่า ผู้ป่วยมะเร็งบริเวณศีรษะและคอที่ได้รับรังสีรักษามีความอ่อนล้า เล็กน้อย โดยเพิ่มขึ้นจากสัปดาห์แรกและสูงสุดในสัปดาห์ที่สี่ แล้วลดลงจนกระทั่งสัปดาห์ ที่เจ็ด ความอ่อนล้าโดยรวมที่เปลี่ยนแปลงไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (p>.05) เมื่อวิเคราะห์ จัดกลุ่ม ไม่สามารถจำแนกแบบแผนของความอ่อนล้าในแต่ละสัปดาห์ได้ ช่วงเวลาที่พบความ อ่อนล้าได้มากที่สุด คือช่วงบ่ายและเย็น สาเหตุของความอ่อนล้าที่พบมากที่สุด คือ การได้รับ รังสีรักษาและการได้รับอาหารไม่เพียงพอ การศึกษาความสัมพันธ์พบว่า ความอ่อนล้ามีความ สัมพันธ์ทางบวกในระดับสูงกับอาการที่รบกวนการรับประทานอาหารและระดับปานกลางกับปัญหา การนอนหลับอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.01) นอกจากนี้พบว่า วิธีการดูแลตนเองเพื่อจัดการ กับความอ่อนล้าที่ผู้ป่วยใช้มากที่สุด คือ การนอนพักและนอนหลับ ส่วนวิธีที่มีประสิทธิภาพมาก ที่สุด คือ การหยุดรับรังสีรักษา ผลการศึกษาครั้งนี้ เป็นแนวทางสำหรับพยาบาลในการประเมินและให้คำแนะนำแก่ ผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและคอที่ได้รับรังสีรักษาที่มีความอ่อนล้า อีกทั้งยังแสดงให้เห็นถึง ศักยภาพในการจัดการกับความอ่อนล้าที่เกิดขึ้นของผู้ป่วย