การลดอัตราการใช้ปุ๋ยเคมีในการทำการเกษตรแบบผสมผสาน : กรณีศึกษาการเลี้ยงปลา ในนาข้าว อำเภอบางปลาม้า จังหวัดสุพรรณบุรี เป็นงานวิจัยเชิงทดลองในสภาพแวดล้อมจริงภายใต้ เงื่อนไขการใช้ปุ๋ยเคมีในอัตราที่แตกต่างกันเพื่อเปรียบเทียบผลผลิตข้าว ดำเนินการทดลองแบบสุ่ม ในบล๊อก (RCB) 5 ชุดการทดลอง 3 ซ้ำ ในแปลงทดลองขนาด 25 ตารางเมตร พันธุ์ข้าวที่ใช้ใน การทดลองเป็นพันธุ์ข้าวเจ้าหอมคลองหลวง 1 ใช้ปลานิลแปลงเพศขนาดความยาวประมาณ 11 เซนติเมตร น้ำหนัก 25-30 กรัม ในอัตราการปล่อย 4 ตัวต่อตารางเมตร ใช้รำข้าวเป็นอาหารปลา ควบคุมแมลงศัตรูข้าวในแปลงทดลองโดยใช้สารสกัดจากสะเดา ผลการทดลองพบว่า ภายใต้ระดับการใช้ปุ๋ยเคมีอัตราปกติ (100%) ผลผลิตข้าวในแปลงปลูก ข้าวอย่างเดียวไม่แตกต่างจากผลผลิตข้าวในแปลงนาที่เลี้ยงปลา ที่ระดับการใช้ปุ๋ย 75% 50% และ 25% ของอัตราปกติ พบว่า ผลผลิตข้าวในแปลงที่ใช้ปุ๋ย 75% แตกต่างจากแปลงที่มีการใช้ปุ๋ย 100% แต่ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ แต่มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติจากแปลงที่มีการใช้ ปุ๋ยเคมี 50% และ 25% ของอัตราปกติ ความแตกต่างของผลผลิตปลา อัตราการเจริญเติบโต ค่าความสมบูรณ์ของปลา และอัตราการ รอดของปลาในแปลงนาที่ระดับการใช้ปุ๋ยแตกต่างกันไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ คุณภาพน้ำในแปลงนาที่ใช้ปุ๋ยเคมีทุกระดับอยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสมสามารถเลี้ยงปลาได้ คุณสมบัติของดินหลังการทดลอง ในทุกชุดการทดลองเปลี่ยนไป ไนโตรเจนทั้งหมดเพิ่มขึ้นสูงสุด (16.8%) ในแปลงนาที่เลี้ยงปลาโดยใช้ปุ๋ยเคมี 100% แปลงนาที่เลี้ยงปลาและใช้ปุ๋ย 25% มีการ เปลี่ยนแปลงไนโตรเจนทั้งหมดน้อยที่สุด (0.8%) ในทุกแปลงที่มีการเลี้ยงปลามีฟอสฟอรัส เพิ่มขึ้น ในขณะที่โปตัสเซี่ยมลดลงทั้งในแปลงที่ปลูกข้าวอย่างเดียวและแปลงปลูกข้าวพร้อมกับ การเลี้ยงปลา การเลี้ยงปลาในนาข้าวทำให้อินทรียวัตถุในดินเพิ่มขึ้นสูงกว่าการปลูกข้าวอย่าง เดียวอย่างเห็นได้ชัด และการเลี้ยงปลาในนาข้าวไม่มีผลทำให้สภาพดินเป็นกรดเพิ่มขึ้น