จากการที่สำนักอนามัยกรุงเทพมหานคร ต้องรับผิดชอบงานอนามัยโรงเรียนเพิ่มขึ้น โดยต้อง ดูแลนักเรียนไม่เฉพาะที่สังกัดกรุงเทพมหานคร แต่ต้องดูแลนักเรียนทุกสังกัด ทำให้จำนวนโรงเรียน เพิ่มขึ้นกว่าสองเท่าตัว การวิจัยเชิงอรรถาธิบายนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อหาปัจจัยบางประการที่มีผล ต่อการปฏิบัติงานอนามัยโรงเรียนในโรงเรียนประถมศึกษาของศูนย์บริการสาธารณสุข กรุงเทพมหานคร ประกอบด้วยทรัพยากรการบริหาร ได้แก่ ปัจจัยด้านกำลังคน ด้านงบประมาณและด้านวัสดุอุปกรณ์และ กระบวนการบริหาร ได้แก่ การวางแผน การจัดองค์การ การจัดคนเข้าทำงาน การอำนวยการและ การควบคุมงาน กลุ่มตัวอย่างที่ศึกษา คือ ผู้รับผิดชอบงานอนามัยโรงเรียนของศูนย์บริการสาธารณสุข ซึ่งปฏิบัติงานในปีงบประมาณ 2541 จำนวน 60 คน จากศูนย์บริการสาธารณสุข 60 แห่งของ กรุงเทพมหานคร เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการทอดแบบสอบถาม ในระหว่างวันที่ 11 กุมภาพันธ์ ถึง 15 มีนาคม 2542 ผลการวิจัยพบว่า ผู้รับผิดชอบงานอนามัยโรงเรียนของศูนย์บริการสาธารณสุข กรุงเทพมหานคร มีอายุโดยเฉลี่ย 42 ปี มีสถานภาพสมรสคู่ ร้อยละ 81.7 จบการศึกษาระดับปริญญาตรี ร้อยละ 93.3 ระยะเวลาที่เป็นผู้รับผิดชอบงานอนามัย โรงเรียนโดยเฉลี่ย 6 ปี ศูนย์บริการสาธารณสุขส่วนใหญ่มี ผู้ปฏิบัติงานอนามัยโรงเรียน 2 คน คิดเป็นร้อยละ 75.0 การปฏิบัติงานอนามัยโรงเรียนในโรงเรียน ประถมศึกษาอยู่ในระดับดี และต้องปรับปรุงในสัดส่วนที่ใกล้เคียงกันคือ ร้อยละ 53.3 และ 46.7 ทรัพยากรการบริหารด้านกำลังคนไม่เพียงพอ ร้อยละ 56.7 ผู้ปฏิบัติงานได้รับการอบรมเกี่ยวกับงาน อนามัยโรงเรียน ร้อยละ 95.0 แต่ผู้รับผิดชอบ งานอนามัยโรงเรียนได้รับการอบรมด้านการบริหาร เพียงร้อยละ 15.0 ด้านงบประมาณอยู่ในระดับดีและต้องปรับปรุงในสัดส่วนที่เท่ากัน โดยมีงบประมาณ เพียงพอ ได้รับจัดสรรตรงเวลา และกฎระเบียบในการเบิกจ่ายเงินงบประมาณไม่ยุ่งยาก ร้อยละ 58.3 65.0 และ 61.7 ตามลำดับ ด้านวัสดุอุปกรณ์โดยรวมต้องปรับปรุง ร้อยละ 60.0 โดยที่ความ เพียงพอของจำนวน/ปริมาณต้องปรับปรุง ร้อยละ 53.3 คุณภาพ/สภาพการใช้งานดี ร้อยละ 60.0 โดยที่ความเพียงพอของจำนวน/ปริมาณต้องปรับปรุง ร้อยละ 53.3 คุณภาพ/สภาพการใช้งานดี ร้อยละ 56.7 และการเบิกใช้ได้ตามกำหนดเวลา ร้อยละ 58.3 เมื่อเปรียบเทียบการปฏิบัติงานฯ จำแนกตามทรัพยากรการบริหาร พบว่าศูนย์บริการสาธารณสุขมีผู้ปฏิบัติงานที่ได้รับการอบรมงานอนามัย โรงเรียน และมีความเพียงพอของวัสดุอุปกรณ์แตกต่างกัน จะมีระดับการปฏิบัติงานแตกต่างกันอย่างมี นัยสำคัญทางสถิติ (P=0.004 และ 0.012 ตามลำดับ) ส่วนการใช้กระบวนการบริหารของผู้รับผิดชอบ งานอนามัยโรงเรียนส่วนใหญ่อยู่ในระดับน้อย ถึงร้อยละ 83.3 โดยใช้การวางแผนและการควบคุมงาน มากที่สุดร้อยละ 66.7 เท่ากับและยังพบว่ากระบวนการบริหารมีความสัมพันธ์เชิงบวกกับการปฏิบัติงานฯ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P=0.004) ด้วย ส่วนตัวแปรสำคัญที่สามารถอธิบายความผันแปรของการ ปฏิบัติงานอนามัยโรงเรียนฯ คือ กระบวนการบริหารและปัจจัยด้านกำลังคน โดยอธิบายได้ ร้อยละ 22.4 ฉะนั้นผู้บริหารในระดับต้นจึงควรส่งเสริมให้ผู้รับผิดชอบอนามัยโรงเรียนได้นำกระบวนการ บริหารมาใช้ในการบริหารงานอนามัยโรงเรียน และให้อำนาจการตัดสินใจตามขอบเขตความรับผิดชอบ ส่งเสริมให้ได้รับการอบรมด้านการบริหารมากขึ้นและส่งเสริมให้ผู้ปฏิบัติงานอนามัยโรงเรียนได้รับ การอบรมในเรื่องการใช้ Stethoscope ฟังเสียงหัวใจและปอดและการใช้ Otoscope ตรวจความ ผิดปกติในช่องหู นอกจากนี้หน่วยงานต่างๆ ของสำนักอนามัย ควรจะได้มีการประสานงานและประสาน แผนกันให้มากกว่าที่เป็นอยู่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งกองที่มีงานเกี่ยวข้องสัมพันธ์กับงานอนามัยโรงเรียน เช่น กองส่งเสริมสุขภาพ กองพยาบาลสาธารณสุขและกองส่งเสริมสาธารณสุข เพื่อพัฒนาสื่อสุขศึกษา และวัสดุอุปกรณ์อื่นๆ และควรมีการประสานงานกับส่วนอนามัยเด็กวัยเรียนและเยาวชน กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข ทั้งในด้านวิชาการและการร่วมมือกัน เพื่อให้การปฏิบัติงานอนามัยโรงเรียนเป็น ไปในแนวทางเดียวกันและเท่าเทียมกันทั่วประเทศและสำนักอนามัยกรุงเทพมหานคร ควรนำเอา นโยบายโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพมาใช้ในกรุงเทพมหานครด้วย