การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ขององค์ประกอบในการตั้งถิ่นฐาน และการปรับตัวของวัฒนธรรมชนชาติมอญในบริบทสังคมไทย โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ อาศัยกรอบแนวคิดในการศึกษา เก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์แนวลึกร่วมกับการสังเกตอย่าง ไม่เป็นทางการจากกลุ่มเป้าหมาย 30 ราย สรุปผลได้ดังนี้ ในระบบการตั้งถิ่นฐาน องค์ประกอบต่างๆ ในระบบมีความสัมพันธ์กันเป็นพลวัต ต้องพึ่งพาซึ่งกันและกันและเป็นตัวหล่อหลอมพฤติกรรมการใช้ทรัพยากรของมนุษย์ ในกรณี ชุมชนมอญเกาะเกร็ดการเพิ่มจำนวนประชากรและการหมดไปของทรัพยากรในพื้นที่ทำให้ พฤติกรรมการประกอบอาชีพเปลี่ยนไปและส่งผลต่อปัจจัยอื่นๆ ในระบบ ทำให้เกิดการปรับตัว ของวัฒนธรรมเพื่อให้เข้ากับสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนไป มอญมีวัฒนธรรมโดดเด่น 3 ประการ คือ ประเพณี เทคโนโลยี และความเชื่อ สำหรับชาวมอญเกาะเกร็ด ความเชื่อเป็นวัฒนธรรม ที่ปรับตัวเปลี่ยนแปลงช้าที่สุด ซึ่งเกิดจากปัจจัยทางด้านนโยบายของรัฐ ปัจจัยทางนิเวศ วิทยา และการแพร่กระจายของวัฒนธรรมไทย ดังนั้นแนวทางการจัดการชุมชนที่เหมาะสม เพื่อการส่งเสริมอนุรักษ์วัฒนธรรมมอญ คือ รัฐควรให้ชุมชนและคนมอญในพื้นที่มีส่วนร่วม ในการจัดการในทิศทางที่เชิดชูความเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่น รักษานโยบายในการคงความเป็น พื้นที่เอกเทศไว้ และส่งเสริมให้เกิดกิจกรรมสัมพันธ์เพื่อการสืบสานวัฒนธรรมผ่านระบบ ครอบครัว การวิจัยนี้มีข้อจำกัดในเรื่องเวลา งบประมาณ และวิธีการศึกษา ทำให้ไม่สามารถ เก็บข้อมูลแนวลึกได้ครบถ้วนทุกประเด็น ผู้วิจัยจึงเสนอแนะให้ทำการศึกษาเพิ่มเติมใน เรื่อง 1) ความสัมพันธ์ระหว่างไทย-มอญในเรื่องการปรับตัวที่เข้าไปเกี่ยวข้องกับระบบ กรรมสิทธิ์ที่ดิน 2) การสูญเสียเอกลักษณ์ความเป็นมอญจากการปรับตัวให้เข้ากับสังคมไทย 3) ทิศทางการสืบสานวัฒนธรรมจากการเกิด-ตายทดแทนของคนรุ่นต่อรุ่น และ 4) ทิศทางการดำรงอยู่ของวัฒนธรรมมอญที่สัมพันธ์กับระบบตลาดอันเป็นผลมาจากการ ท่องเที่ยว