อาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.) จังหวัดลพบุรีปฏิบัติงานสาธารณสุขมูลฐานมาเป็น เวลานานกว่า 20 ปี ยังไม่มีการประเมินการปฏิบัติงานของ อสม.ใน ศสมช.มาก่อน ซึ่งการวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงสำรวจ มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินการปฏิบัติงาน ตามบทบาทหน้าที่ของ อสม. ใน ศสมช.จังหวัดลพบุรี และหาความสัมพันธ์ระหว่าง ลักษณะประชากร การสนับสนุนทางสังคม ความรู้ การรับรู้บทบาทหน้าที่และแรงจูงใจ กับการปฏิบัติงานของ อสม. กลุ่มตัวอย่างคือ อสม. ที่ปฏิบัติงานนานที่สุด แห่งละ 1 คน จำนวน 320 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์ ในช่วงระหว่าง 1 ตุลาคม 2540 ถึง 1 พฤศจิกายน 2540 ผลการวิจัยพบว่า อสม.ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 64.7 อายุระหว่าง 19-68 ปี สถานภาพสมรสคู่ ร้อยละ 85.9 จบการศึกษาชั้นประถมศึกษาร้อยละ 74.7 ประกอบอาชีพ เกษตรกรรม ร้อยละ 73.1 ส่วนใหญ่มีรายได้ต่ำกว่า 5,000 บาท ร้อยละ 77.5 และเคย เป็น อสม.มานานกว่า 10 ปีขึ้นไป ร้อยละ 38.7 และส่วนใหญ่จะไม่เคยมีประสบการณ์ ด้านสาธารณสุข ร้อยละ 71.2 นอกจากเป็น อสม.แล้วยังมีตำแหน่งอื่นในหมู่บ้านอีกร้อยละ 59.1 และได้รับการนิเทศงานร้อยละ 49.3 ได้รับการฝึกอบรมทุกเดือนร้อยละ 60 เคยไป ศึกษาดูงานร้อยละ 58.8 ได้รับการสนับสนุนวัสดุอุปกรณ์ครบร้อยละ 88.1 การมีส่วนร่วม ของชุมชนร้อยละ 75.3 ความรู้ของ อสม. โดยรวมอยู่ในระดับปานกลางร้อยละ 77.2 การรับรู้บทบาทหน้าที่ของ อสม. โดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง ร้อยละ 68.7 แรงจูงใจ ของ อสม. โดยรวมอยู่ในระดับปานกลางร้อยละ 66.6 การปฏิบัติงานของ อสม. โดยรวม อยู่ในระดับปานกลางร้อยละ 60.6 เมื่อพิจารณาแต่ละด้านพบว่าด้านข้อมูลข่าวสารส่วนใหญ่ อยู่ในระดับปานกลางร้อยละ 61.9 ด้านการจัดทำแผนและงบประมาณอยู่ในระดับมาก ร้อยละ 50.3 ด้านการบริหาร ศสมช.อยู่ในระดับมากร้อยละ 41.9 ด้านเผยแพร่ ประชาสัมพันธ์อยู่ในระดับมากร้อยละ 43.5 ด้านการให้บริการอยู่ในระดับปานกลางร้อยละ 66.6 และจากการวิเคราะห์ความสัมพันธ์พบว่า การสนับสนุนทางสังคม ได้แก่การนิเทศงาน การศึกษาดูงาน การมีส่วนร่วมของชุมชน การรับรู้บทบาทหน้าที่โดยรวมและแรงจูงใจ โดยรวมมีความสัมพันธ์กับการปฏิบัติงานตามบทบาทหน้าที่ของ อสม. อย่างมีระดับนัยสำคัญ ทางสถิติ (p < 0.05) และเมื่อวิเคราะห์การถดถอยพหุแบบขั้นตอน พบว่า การรับรู้ บทบาทหน้าที่ แรงจูงใจ สามารถอธิบายความผันแปรของการปฏิบัติงานตามบทบาทหน้าที่ ของ อสม. ใน ศสมช.จังหวัดลพบุรี ได้ร้อยละ 29.7 ข้อเสนอแนะคือ ควรจัดอบรมให้ อสม.ได้รับรู้บทบาทหน้าที่ของตนเอง สร้างแรงจูงใจในด้านรายได้และประโยชน์เกื้อกูล โดยให้ได้รับสิทธิ์พิเศษในการรักษาพยาบาลเพิ่มขึ้นและสนับสนุนให้มีการศึกษาดูงาน มากขึ้น อีกทั้งควรจัดอบรมฟื้นฟูความรู้อย่างต่อเนื่องโดยเฉพาะในเรื่องการจัดทำแผน และงบประมาณ