การวิจัยมีจุดมุ่งหมายที่จะศึกษาการเปลี่ยนแปลงสภาพการตั้งถิ่นฐานและเศรษฐกิจของชุมชนบ้านแท่น เป็นการศึกษามุ่งเน้นเฉพาะพื้นที่ ผู้วิจัยได้ใช้วิธีการศึกษาจากเอกสาร งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และการศึกษาภาคสนาม โดยการสังเกตและสัมภาษณ์หัวหน้าครัวเรือน จำนวน 427 คนผู้อาวุโสที่มีอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป จำนวน 10 คน และประชาชนจากบริเวณรอบนอกที่มาใช้บริการในชุมชนบ้านแท่น จำนวน 10 คน ผลการวิจัย 1. ชุมชนบ้านแท่น ตั้งอยู่ละติจูด 16 24' 30" เหนือ ลองติจูด 102 21' 30"ตะวันออก เป็นชุมชนเก่าแก่มีอายุไม่ต่ำกว่า 130 ปี ได้ชื่อบ้านตามโบราณวัตถุชนิดหนึ่ง คือพระแท่นที่ทำจากหินทราย การตั้งถิ่นฐานในระยะเริ่มแรก แบ่งเป็นสองคุ้มได้แก่ คุ้มพระแท่น และคุ้มหัวสระ มีที่ลุ่มซึ่งปกคลุมด้วยป่าธรรมชาติบริเวณลานพระแท่นเป็นแนวขวางกั้น ระบบเศรษฐกิจเป็นการพึ่งพาตนเอง ต่อมาเมื่อมีการติดต่อค้าขายกับนครราชสีมา และขอนแก่น ทำให้เปลี่ยนแปลงไปเป็นแบบการค้า รูปทรงอาคารบ้านเรือนจากทรงไทยโบราณหลังคามุงแฝกหญ้าคา เริ่มเปลี่ยนเป็นทรงไทยประยุกต์ และทรงปั้นหยา หลังคามุงสังกะสี 2. รูปแบบการตั้งถิ่นฐานจากแบบรวมกลุ่มเป็นหย่อมบนที่ดอนทางตะวันออกของพื้นที่เปลี่ยนแปลงไปสู่การตั้งถิ่นฐานตามเส้นทางคมนาคมขนส่ง เมื่อมีปัจจัยภายนอกเข้ามา ซึ่งได้แก่ถนน และหน่วยงานราชการ พื้นที่ด้านตะวันตกใช้เป็นที่ตั้งหน่วยราชการ ชาวบ้านออกมาตั้งบ้านเรือนตามแนวถนนที่ตัดผ่านชุมชน รูปทรงอาคารบ้านเรือนแบบทรงไทยโบราณ และทรงปั้นหยาลดลงทรงไทยประยุกต์เพิ่มมากขึ้น อิฐและผลิตภัณฑ์ซิเมนต์ เริ่มนำมาใช้ในการสร้างบ้านเรือน การใช้ประโยชน์จากใต้ถุนบ้านและบริเวณบ้านเพื่อเป็นคอกวัว ควาย และตั้งยุ้งฉางข้าวลดลงมาก แต่การใช้บริเวณบ้านสำหรับสร้างห้องน้ำ ห้องส้วมเพิ่มมากขึ้น แหล่งน้ำดื่มน้ำใช้จากแหล่งน้ำธรรมชาติเปลี่ยนมาใช้น้ำประปามากที่สุดในปัจจุบัน 3. เศรษฐกิจที่ขึ้นอยู่กับอาชีพทำนาได้ลดลง ที่นามีขนาดเล็กแต่มีการใช้เทคโนโลยีและการผลิตแบบใหม่ การเลิกทำนา การใช้รถไถนาเดินตามและบริเวณป่าธรรมชาติกลายเป็นที่ตั้งหน่วยงานราชการทำให้สัตว์เลี้ยงประเภท วัว ควาย ลดจำนวนลง มีผู้ประกอบการค้าและบริการเพิ่มขึ้น ร้านค้าประเภทเบ็ดเตล็ดมีมากที่สุด ชนิดสินค้าและบริการเปลี่ยนแปลงไปเพื่อสนองความต้องการของชุมชน และชุมชนรอบนอก รายได้จากอาชีพรับจ้างทั่วไป รับราชการ และธุรกิจการค้าเป็นรายได้สำคัญที่เข้ามาแทนที่รายได้จากการทำนา รายจ่ายสำหรับค่าอาหาร และเสื้อผ้า ยังคงเป็นรายจ่ายสูงสุด แต่รายจ่ายเกี่ยวกับค่าน้ำประปา ค่าไฟฟ้า ค่าน้ำมันเชื้อเพลิง และค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ดได้เพิ่มสูงขึ้น 4. ชุมชนบ้านแท่นเป็นย่านกลางขนาดเล็ก ชุมชนรอบนอกเข้ามาซื้อสินค้าและบริการซึ่งรัศมีการให้บริการเพียง 8 กิโลเมตร ต่อมาเมื่อมีหนวยงานราชการเข้ามาตั้งอยู่ในชุมชน และการคมนาคมที่สะดวกขึ้น รัศมีการให้บริการจึงได้ขยายไปถึง 14 กิโลเมตรในปัจจุบัน