ปริญญานิพนธ์ มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาชีวิตและผลงานของพระอุบาลีคุณูปมาจารย์(สิริจนโท จันทร์) ที่มีต่อสังคมอีสาน ทางด้านการจัดการศึกษาและการรจนาวรรณกรรม ผลการศึกษาพบว่า พระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจนโท จันทร์) เป็นพระเถระธรรมยุติกนิกายชาวอีสาน ที่มีบทบาทสำคัญยิ่งต่อการจัดการศึกษาของชาวอีสาน ในสมัยที่มีการปฏิรูปหัวเมืองอีสาน เพื่อต้านทานการคุกคามของมหาอำนาจตะวันตก โดยท่านเป็นผู้มีบทบาท เป็นกำลังสำคัญในการปฏิรูปการศึกษาในมณฑลอีสานและรจนาวรรณกรรมอีสานเพื่อให้ความรู้แก่ชาวอีสาน ในช่วงปี พ.ศ.2442-2446 รัฐได้ "ประกาศจัดการเล่าเรียนในหัวเมือง ร.ศ.117"เพื่อขยายการศึกษาหนังสือไทยทั่วพระราชอาณาจักร โดยมีจุดมุ่งหมายที่สำคัญคือ ต้องการให้ประชาชนอ่าน-เขียนหนังสือไทยได้ โดยมอบให้คณะสงฆ์เป็นผู้ดำเนินการ พระอุบาลีคุณูปมาจารย์(สิริจนโท จันทร์) ซึ่งจัดการศึกษามาก่อนที่จะมีประกาศจัดการเล่าเรียนในหัวเมือง โดยจัดตั้งโรงเรียนขึ้นที่วัดสุปัฎนาราม ในเมืองอุบลราชธานี มีความเจริญก้าวหน้าเป็นที่พอพระราชหฤทัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงได้รับพระราชทานตำแหน่งผู้อำนวยการศึกษามณฑลอีสาน ท่านได้ขยายการศึกษาไปทุกหัวเมืองตลอดมณฑลอีสาน ซึ่งต้องประสบกับปัญหาต่างๆที่เป็นอุปสรรคต่อการจัดการศึกษา เช่น การขาดแคลนครู ขาดแบบเรียน ขาดงบประมาณ แต่ด้วยประสบการณ์และวิธีดำเนินการที่ยืดหยุ่นของท่าน คือให้โรงเรียนวัดสอนทั้งภาษาไทยกลางและภาษาถิ่นควบคู่กันไป ทำให้การจัดการศึกษาในมณฑลอีสานเจริญก้าวหน้ากว่าในหลายมณฑลที่จัดในเวลาเดียวกัน การจัดการศึกษาของพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจนโท จันทร์) แม้ว่าจะส่งผลกระทบต่อการศึกษาและแนวคิดตามแบบประเพณีเดิมของชาวอีสาน แต่ก็ทำให้ชาวอีสานมีโอกาสศึกษาเล่าเรียนหนังสือไทยทัดเทียมชาวไทยทั้งประเทศและยังเป็นการสร้างความรู้สึกเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันระหว่างคนอีสานกับคนไทยทั่วไป ซึ่งส่งผลต่อความมั่นคงทางการเมืองในสมัยนั้น ส่วนผลงานทางด้านวรรณกรรมที่รจนาเป็นภาษาถิ่นอีสานนั้น พระอุบาลีคุณูปมาจารย์(สิริจนโท จันทร์) ได้เปลี่ยนแปลงตัวอักษรที่ใช้เขียนวรรณกรรม คือเดิมวรรณกรรมอีสานแต่งด้วยอักษรธรรมหรืออักษรไทยน้อย หรือที่เรียกว่าหนังสือลาวมาเป็นอักษรไทยกลาง เพื่อให้สอดคล้องกับการศึกษาในสมัยนั้น และใช้รูปแบบคำประพันธ์ที่เป็นฉันทลักษณ์พื้นถิ่นอีสาน คือคำกาพย์ และคำกลอน ซึ่งเป็นฉันทลักษณ์ที่มีความเรียบง่ายและร้อยสัมผัสชวนให้จดจำตามธรรมเนียมการบอกหนังสือหรือต่อหนังสือแบบเดิม นอกจากนี้ท่านยังได้สอดแทรกคำภาษาไทยกลางและภาษาบาลี-สันสกฤตในการรจนาด้วย ส่วนทางด้านเนื้อหานอกจากจะเป็นคำสอนตามฮีตคลองโบราณของชาวอีสาน เป็นเรื่องราวเกี่ยวกับชาดกและพระธรรมคำสอนแล้ว เนื้อหาในวรรณกรรมที่ท่านรจนายังสะท้อนให้เห็นสภาพสังคมในยุคสมัยของท่าน และโลกทัศน์ของท่าน ซึ่งมีทั้งส่วนที่เป็นปัจเจกชนและสังคม วรรณกรรมของพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (สิริจนโท จันทร์) นับว่ามีบทบาทต่อสังคมอีสานในสมัยนั้น ทางด้านการให้การศึกษา คือนอกจากให้ความรู้หนังสือไทยแล้ว ยังบันทึกคำสอนที่ช่วยกล่อมเกลา อบรมจริยธรรมของชาวอีสาน และให้ความรู้ที่มีคุณค่าแก่ชาวอีสานในเรื่องของอำนาจรัฐ กษัตริย์ การปกครอง หน้าที่พลเมืองดีและความรู้เกี่ยวกับสภาพสังคมเมืองหลวงและสังคมอีสานซึ่งเป็นการเปิดโลกทัศน์ของชาวอีสานให้กว้างไกลยิ่งขึ้นกว่าเดิม นอกจากนี้วรรณกรรมของท่านส่วนหนึ่งยังได้สนับสนุนนโยบายของรัฐ คือเป็นสื่อกลางในการประสานนโยบายระหว่างรัฐบาลกลางกับท้องถิ่นอีสาน ในด้านการปกครองและศาสนา นับได้ว่าวรรณกรรมของท่านมีบทบาทต่อสังคมทั้งในระดับภูมิภาคและระดับประเทศ