การวิจัยนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมการจัดการกับอาการปวดด้วยตนเองต่อความปวดของผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและคอที่ได้รับรังสีรักษา ภายหลังสิ้นสุดการทดลองทันทีและภายหลังสิ้นสุดการทดลอง 2 สัปดาห์ กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและคอที่ได้รับรังสีรักษาที่แผนกรังสีรักษาและมะเร็งวิทยา โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ระหว่างวันที่ 1กุมภาพันธ์ 2549 ถึงวันที่ 31 มีนาคม 2549 จำนวน 40 คน กลุ่มตัวอย่างได้จากการคัดเลือกอย่างเฉพาะเจาะจงตามคุณสมบัติที่กำหนด จัดเข้ากลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุมโดยกำหนดให้กลุ่มตัวอย่างทั้งสองมีคุณสมบัติคล้ายคลึงในเรื่อง ตำแหน่งของโรค ระยะของโรคการได้รับยาเคมีบำบัดร่วมและชนิดของรังสีที่ได้รับ เครื่องมือที่ใช้ในการทดลอง คือโปรแกรมการจัดการกับอาการปวดด้วยตนเองประกอบด้วย การประเมินปัญหาและความต้องการ การให้ข้อมูล การฝึกทักษะปฏิบัติและการส่งเสริมและสนับสนุน โปรแกรมการจัดการกับอาการปวดด้วยตนเองได้รับการตรวจสอบความตรงจากผู้ทรงคุณวุฒิ เครื่องมือที่ใช้เก็บรวบรวมข้อมูล คือแบบประเมินความปวด Brief pain inventory ได้รับการตรวจสอบจากผู้ทรงคุณวุฒิและค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาครอนบาคในส่วนของความรุนแรงของอาการปวดเท่ากับ .733 และการรบกวนการปฏิบัติกิจกรรมที่เกิดจากอาการปวดเท่ากับ .837 เครื่องมือกำกับการทดลอง คือ แบบวัดพฤติกรรมการดูแลตนเองเพื่อจัดการกับอาการปวดซึ่งได้รับการตรวจสอบจากผู้ทรงคุณวุฒิและค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาครอนบาคเท่ากับ .775 สถิติที่ใช้วิเคราะห์ข้อมูลคือร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน สถิติทดสอบค่าที ผลการวิจัย สรุปได้ดังนี้ 1. ผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและคอที่ได้รับรังสีรักษา กลุ่มที่ได้รับโปรแกรมการจัดการกับอาการปวดด้วยตนเอง มีความปวดภายหลังสิ้นสุดการทดลองทันทีน้อยกว่ากลุ่มที่ได้รับการพยาบาลตามปกติอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 2. ผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและคอที่ได้รับรังสีรักษากลุ่มที่ได้รับโปรแกรมการจัดการกับอาการปวดด้วยตนเองมีความปวดภายหลังสิ้นสุดการทดลอง 2 สัปดาห์น้อยกว่ากลุ่มที่ได้รับการพยาบาลตามปกติอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ดังนั้นโปรแกรมการจัดการกับอาการปวดด้วยตนเองสามารถลดความรุนแรงของอาการปวดและการรบกวนการปฏิบัติกิจกรรมเนื่องจากอาการปวดในผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและคอที่ได้รับรังสีรักษาได้