การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการดำเนินงานและปัญหาการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษา กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ช่วงชั้นที่ 3 และ 4ในโรงเรียนที่เริ่มใช้หลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2544 ในปีการศึกษา 2546 โดยมีผู้ให้ข้อมูล คือ หัวหน้ากลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษาฯ จำนวน 278 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบสอบถามจำนวน 1 ชุด วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การแจกแจงความถี่ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ยเลขคณิต และค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยสรุปได้ดังต่อไปนี้ 1. การดำเนินงานพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษา กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษาฯพบว่า โรงเรียนส่วนใหญ่จัดทำหลักสูตรพร้อมกันในทุกระดับชั้น โดยใช้ระยะเวลา 1-6 เดือนในการพัฒนาหลักสูตรมากที่สุด มีครูในกลุ่มสาระมีส่วนร่วมมากที่สุดในทุกขั้นตอนของการจัดทำสาระของหลักสูตร ส่วนหัวหน้ากลุ่มสาระมีส่วนร่วมมากที่สุดในการเตรียมความพร้อมและการตรวจสอบหลักสูตร 1.1 ด้านการเตรียมความพร้อม โรงเรียนส่วนใหญ่มีการเตรียมความพร้อมโดยการวางแผนการดำเนินงาน การพัฒนาความรู้ความสามารถในการพัฒนาหลักสูตร การสำรวจสารสนเทศพื้นฐาน และการสร้างแรงจูงใจ 1.2 ด้านการจัดทำสาระของหลักสูตร โรงเรียนเกือบทุกโรงมีการจัดทำสาระของหลักสูตรตามขั้นตอนที่กระทรวงศึกษาธิการกำหนดไว้โดยปรับใช้จากเอกสารรายละเอียดสาระการเรียนรู้แกนกลาง รวมทั้งนำเรื่องชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่นมาจัดทำเป็นสาระการเรียนรู้มีการกำหนดเวลาและจำนวนหน่วยกิตตามที่กระทรวงศึกษาธิการกำหนดโดยในระดับช่วงชั้นที่ 3โรงเรียนจัดชั่วโมงเรียนขั้นต่ำของกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษาฯ อย่างน้อย 160 ชั่วโมงต่อปี มากที่สุด ส่วนในระดับช่วงชั้นที่ 4 จัดทำหน่วยกิตขั้นต่ำของกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษาฯ แผนการเรียนวิทย์เฉลี่ย 10.48 หน่วยกิต แผนการเรียนทางศิลป์เฉลี่ย 13.02 หน่วยกิตโรงเรียนจัดสาระการเรียนรู้ในหลักสูตรรายวิชาในช่วงชั้นที่ 3 ในลักษณะรวมทั้ง 5 สาระในวิชาเดียวกันมากที่สุด ส่วนในช่วงชั้นที่ 4 จัดสาระการเรียนรู้ในลักษณะจัดแยกเป็นรายวิชาตามสาระทั้ง 5 มากที่สุด โรงเรียนส่วนใหญ่มีการจัดทำหน่วยการเรียนรู้ทั้งแบบแยกตามสาระ บูรณาการในกลุ่มสาระ และระหว่างกลุ่มสาระ อีกทั้งมีการจัดทำแผนการจัดการเรียนรู้และมีการปรับปรุงแผนการจัดการเรียนรู้ 1.3 ด้านการตรวจสอบหลักสูตร โรงเรียนส่วนใหญ่มีการตรวจสอบความครบถ้วนและความเชื่อมโยงของหลักสูตรตามมาตรฐานและสาระการเรียนรู้ และตรวจสอบความถูกต้องของเนื้อหาหลักสูตร 2. ปัญหาการดำเนินงานพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษา กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษาฯพบว่า โรงเรียนประสบปัญหามากในการเตรียมความพร้อมและการตรวจสอบหลักสูตร ส่วนด้านการจัดทำสาระของหลักสูตรเป็นปัญหาน้อย