วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ เป็นผลงานระดับชาติฉบับแรกที่ได้ศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับหลักการอุดมศึกษาในช่วงยุคสมัยรัตนโกสินทร์ โดยครอบคลุมระยะเวลา 222 ปี(พ.ศ. 2325-2547) การวิจัยนี้ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพเพื่อประมวลสารบบหลักการอุดมศึกษาและผลสรุปการเปรียบเทียบหลักการอุดมศึกษาสากล อันนำไปสู่การบ่งชี้วิวัฒนาการ ตามแนวต่าง ๆ ข้อมูลได้มาจากเอกสาร 794 ฉบับ ซึ่งสืบค้นได้ในประเทศไทยในช่วงปี พ.ศ. 2544 - 2547 วิธีการสำรวจเอกสารใช้การวิเคราะห์สาระตามกรอบการวิจัย โดยจับประเด็นด้านปรัชญาการบริหาร นิสิตนักศึกษา และหลักสูตรและการสอน การประมวลหลักการ 622 หลักการ แสดงในรูปของสารบบโดยใช้โปรแกรม Microsoft Acess 2002 XP ตรวจสอบผลการวิจัยโดยผู้ทรงคุณวุฒิการเปรียบเทียบสรุปแสดงในรูปตาราง และแนววิวัฒนาการแสดงในรูปแผนภาพต้นไม้ 5 แผนภาพ จากบริบททางประวัติศาสตร์ ผู้วิจัยกำหนดยุคสมัยออกเป็น 4 ยุค รัตนโกสินทร์ยุคที่หนึ่งรัชกาลที่ 1-3 (พ.ศ. 2325 - 2394) เรียกว่า ก่อร่างสร้างครรลอง รัตนโกสินทร์ยุคที่สองรัชกาลที่ 4-5 (พ.ศ. 2394 - 2453) เรียก ผุดผ่องความคิด รัตนโกสินทร์ยุคที่สามรัชกาลที่ 6-8 (พ.ศ. 2453 - 2489) เรียกว่า พินิจหลักการ และรัตนโกสินทร์ยุคที่สี่รัชกาลที่ 9 (พ.ศ. 2489-ปัจจุบัน) เรียกว่า สืบสานความเป็นเลิศ บริบททางประวัติศาสตร์ การศึกษา การเมือง สังคม และเศรษฐกิจ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการอุดมศึกษา กำหนดกรอบแนวคิดซึ่งก่อให้เกิดสารบบ หลักการ 4 ประเภทหลัก และ 24 ประเด็น ข้อมูลเชิงเปรียบเทียบบ่งชี้ว่าหลักการอุดมศึกษาในสมัยรัตนโกสินทร์สอดคล้องกับหลักการอุดทศึกษาสากล หลักการที่ค้นพบว่า ใกล้เคียงที่สุด คือ เสรีภาพทางวิชาการพันธกิจมหาวิทยาลัย ความสมบูรณ์แบบของสาระวิชา และการพัฒนานิสิตนักศึกษาอย่างเต็มรูปแบบ จากการสังเคราะห์ผลงานวิจัย ผู้วิจัยได้นำเสนอบทเรียนจากประวัติศาสตร์อันเป็นพื้นฐานนำไปสู่การปฏิบัติงานในปัจจุบันและอนาคตของการศึกษาไทย