การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการพูดกับตนเองของเด็กอนุบาลในด้านแบบแผนคำพูดกับตนเองที่สัมพันธ์กับกระบวนการถ่ายทอดทางสังคม วัฒนธรรมที่สามารถยกระดับจิตสำนึกของเด็ก โดยใช้วิธีการสังเกตแบบมีส่วนร่วมและสัมภาษณ์อย่างไม่เป็นทางการเป็นหลัก วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์ ตีความ เชื่อมโยงทฤษฎีและสร้างบทสรุปจากข้อมูลด้วยวิธีอุปนัยที่พบในกรณีศึกษา 2 โรงเรียน คือศูนย์เด็กอ่อนเกณฑ์อริยสัจจ์และโรงเรียนอนุบาลฟ้าใส ผลการวิจัยมีดังนี้ 1. คำพูดกับตนเองที่พบในงานวิจัยมี 5 ประเภทจัดอยู่ในความคิด 3 ระดับซึ่งนำไปสู่การพัฒนาจิตสำนึกของเด็กตามลำดับดังนี้ ความคิดระดับที่ 1. ความคิดเชิงสัญลักษณ์ แสดงให้เห็นจากคำพูดกับตนเองประเภทที่(1) กำหนดความหมายให้วัตถุ(2) บรรยายการกระทำของตนเอง (3) วิเคราะห์ วางแผนเพื่อแก้ปัญหา ความคิดระดับที่ 2. ความคิดเชิงจินตนาการ แสดงให้เห็นจากคำพูดกับตนเอง ประเภทที่(4) ช่วยให้จินตนาการกลายเป็นจริง ความคิดระดับที่ 3. ความคิดเชิงนามธรรม แสดงให้เห็นจากคำพูดกับตนเองประเภทที่(5) กำกับความตระหนักในความรู้สึกและความคิดของตนเอง 2. พบแบบแผนคำพูดซึ่งประกอบด้วยคำพูดกับตนเองประเภทต่าง ๆ ที่สะท้อนให้ความคิดสามระดับของเด็กดังนี้ ในศูนย์เด็กก่อนเกณฑ์อริยสัจจ์พบ แบบแผน ก ซึ่งประกอบด้วยคำพูดประเภท1 และ 2 แสดงให้เห็นการใช้ความคิดเชิงสัญลัษณ์ แบบแผน ข ซึ่งประกอบด้วยคำพูดประเภท2 และ 4 แสดงให้เห็นการใช้ความคิดเชิงสัญลักษณ์เชื่อมไปสู่ความคิดเชิงจินตนาการแบบแผน ค ซึ่งประกอบด้วยคำพูดประเภท 5, 5 และ 5 แสดงให้เห็นการใช้ความคิดเชิงนามธรรมในการกำกับความตระหนักในความคิดและความรู้สึกของตนเอง ไม่พบแบบแผนคำพูดที่ประกอบด้วยคำพูดกับตนเองประเภท 3 ในโรงเรียนอนุบาลฟ้าใสพบ แบบแผน ง ซึ่งประกอบด้วยคำพูดประเภท 2,2 และ 2แสดงให้เห็นการใช้ความคิดเชิงสัญลักษณ์ในการบรรยายการกระทำของตนเองในการเล่นเลียนแบบ แบบแผน จ ซึ่งประกอบด้วยคำพูดประเภท 2, 2 และ 3 แสดงให้เห็นการใช้ความคิดเชิงสัญลักษณ์ในการกำกับความคิดเพื่อใช้ในการแก้ปัญหาที่ยาก แบบแผน ฉ ซึ่งประกอบด้วยคำพูดประเภท 3, 3 และ 3 แสดงให้เห็นการใช้ความคิดเชิงสัญลักษณ์ในการช่วยวิเคราะห์ วางแผน เพื่อแก้ปัญหาที่ยาก ไม่พบแบบแผนคำพูดที่ประกอบด้วยคำพูดกับตนเองประเพท 1, 4 และ/หรือ 5 3. สิ่งแวดล้อมทางสังคมวัฒนธรรมที่ช่วยยกระดับจิตสำนึกของเด็กมีดังต่อไปนี้ ศูนย์เด็กก่อนเกณฑ์อริยสัจจ์ เป็นชุมชนของผู้ปฏิบัติธรรมซึ่งใช้มรรค 8เป็นหนทางในการดำเนินชีวิต มีสิ่งแวดล้อมทางสังคมวัฒนธรรมในด้านต่าง ๆ คือ ด้านการกระทำ ได้แก่ การกินอยู่อย่างไม่เบียดเบียน กตัญญู อยู่ร่วมกันอย่างเกื้อกูลด้านจิตใจ ได้แก่ การกล่อมเกลาจิตใจไปในทางดีละอกุศล การรักษาจิตใจให้สงบตั้งมั่นการใช้สติในการดำเนินชีวิต ด้านปัญหา ได้แก่ การมองเหตุการณ์ตามความเป็นจริงในธรรมชาติ การตระหนักรู้เท่าทัน ความรู้สึกความคิดของตนเอง โรงเรียนอนุบาลฟ้าใสมีแบบแผนในการดำเนินชีวิตอย่างมั่นคง สุขสงบ มีสิ่งแวดล้อมทางสังคมวัฒนธรรมในด้านต่าง ๆ คือ ด้านการกระทำ ได้แก่ การปฏิบัติกิจวัตรต่าง ๆ อย่างมีระเบียบวินัยและมีความรับผิดชอบ ด้านจิตใจ ได้แก่ ความมุ่งมั่นในทางบวก มีสติจดจ่อกับการทำกิจกรรมที่มีแบบแผนชัดเจน การกล่อมเกลาจิตใจให้อ่อนโยนด้วยสุนทรีย์ศิลป์ 4. การถ่ายทอดสิ่งแวดล้อมทางสังคมวัฒนธรรมสู่จิตสำนึกของเด็กประกอบด้วยกระบวนการสองส่วนคือ 1) การที่เด็กได้มีปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมรอบตัวด้วยการใช้ชีวิตอยู่ท่ามกลางผู้ใหญ่ที่มีปฏิสัมพันธ์กันอย่างเกื้อกูล การได้ทำงานในชีวิตประจำวันร่วมกับครู และ 2) การที่เด็กได้ถ่ายทอดประสบการณ์ที่ได้รับจากการปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมออกมาในการเล่น เพื่อนำประสบการณ์สู่กระบวนการคิดทั้งสามระดับที่เกิดขึ้นภายในตัวเด็ก จนสามารถพัฒนาจิตสำนึกขึ้น