กุฏิหมู่ที่สร้างด้วยไม้ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น เป็นอาคารที่มีคุณค่าทางด้านประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรมถือได้ว่าเป็นมรดกวัฒนธรรมของชาติ ปัจจุบันอาคารเหล่านี้มีจำนวนเหลืออยู่ไม่มากและอยู่ในสภาพชำรุดทรุดโทรมอีกทั้งขาดการดูแลรักษาที่ดี การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัญหาและเสนอแนะ แนวทางการอนุรักษ์โดยทำการศึกษาข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับประวัติความเป็นมาในการสร้างกุฏิพระธรรมวินัยที่เกี่ยวข้อง และทฤษฎีการอนุรักษ์ ประกอบกับการสำรวจภาคสนามโดยทำการศึกษาสภาพปัจจุบันและปัญหาจากกรณีศึกษากุฏิหมู่ในวัดชนะสงคราม วัดราชสิทธาราม และวัดหงส์รัตนาราม จากการศึกษาพบว่ากุฏิหมู่ที่สร้างด้วยไม้มีลักษณะการวางผังเป็นแบบอาคารโอบล้อมรอบชานประกอบด้วยกุฏิที่พักของพระสงฆ์ กุฏิครัวหอฉัน หรืออาจมีหอพระไตรปิฎกรวมอยู่ในหมู่เดียวกัน ตัวกุฏิมีลักษณะเป็นอาคารพื้นใต้ถุนสูง มีพาไลด้านหน้า หลังคาทรงสูง มีกันสาดโดยรอบใช้ไม้เป็นองค์ประกอบเกือบทุกส่วนหลังคามุงกระเบื้องดินเผาหางมนชนิดไม่เคลือบสี หอฉันเป็นศาลาโปร่ง ปัญหาที่สำรวจพบ ได้แก่ การเสื่อมสภาพของวัสดุ ความเสียหายของโครงสร้าง และการเปลี่ยนแปลงรูปแบบอาคาร ผลจากการเสื่อมสภาพของวัสดุทำให้โครงสร้างอาคารเกิดความเสียหาย เมื่อไม่สามารถใช้งานอาคารได้ต่อไปอาคารมักจะถูกรื้อทิ้งและพบว่ามีการซ่อมแซมหรือการต่อเติมจนรูปแบบอาคารเปลี่ยนไปจากเดิมทำให้อาคารสูญเสียคุณค่า จากการวิเคราะห์สาเหตุของปัญหาประกอบด้วยปัจจัยจากธรรมชาติ ได้แก่ การทรุดตัวของดิน สภาพภูมิอากาศ คุณสมบัติของวัสดุ และปัจจัยที่เกิดจากการกระทำของมนุษย์ ได้แก่ การใช้งานอาคารการซ่อมแซมหรือต่อเติม อาคารที่ไม่เหมาะสม ผลจากการศึกษาพบว่าควรส่งเสริมให้มีการศึกษาและอนุรักษ์กุฏิหมู่ที่สร้างด้วยไม้อย่างจริงจังโดยมีข้อ เสนอแนะสำหรับการอนุรักษ์ประกอบด้วยการซ่อมแซม การต่อเติม การสร้างอาคารทดแทน และการดูแลรักษา อาคารแนวทางการซ่อมแซม ได้แก่ การเสริมความแข็งแรง และซ่อมแซมส่วนที่เสียหายโดยพยายามรักษาสภาพเดิมไว้ให้มากที่สุด แนวทางการต่อเติมได้แก่ การปรับปรุงอาคารให้สามารถรองรับการใช้งาน โดยยอมให้มีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบได้บ้างแต่จะต้องคงไว้ซึ่งลักษณะสำคัญของอาคารโดยรวมแนวทางการสร้างอาคารทดแทน ได้แก่ การสร้างอาคารขึ้นใหม่เพื่อทดแทนอาคารเดิมที่ถูกรื้อทิ้งไปโดยมีรูปแบบที่สอดคล้องกับอาคารเดิมแนวทางการดูแลรักษาอาคาร ได้แก่ การส่งเสริมให้ขึ้นทะเบียนโบราณสถานวิธีการดูแลรักษาอาคารในช่วง ระยะเวลาต่าง ๆ และการให้ความรู้แก่เจ้าของอาคารเกี่ยวกับคุณค่าอาคารและแนวคิดการอนุรักษ์ เพื่อให้เจ้าของอาคารเห็นคุณค่าและความสำคัญของการอนุรักษ์