การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทของครูสังคมศึกษาในการพัฒนาคุณลักษณะประชาธิปไตยให้แก่นักเรียน ในด้านการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนในห้องเรียนกิจกรรมเสริมหลักสูตรและการปฏิบัติตนเป็นแบบอย่างของครู ตัวอย่างประชากรที่ใช้ในการวิจัยมี2 กลุ่ม โดยใช้วิธีสุ่มแบบหลายขั้นตอน กลุ่มที่หนึ่งเป็นครูสังคมศึกษา โรงเรียนมัธยมศึกษากรุงเทพมหานคร จำนวน 275 คน สำหรับตอบแบบสอบถาม กลุ่มที่ 2 จำนวน 8 คน สำหรับให้สังเกตและให้สัมภาษณ์ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย มี 3 ชุด เป็นแบบสอบถาม 1 ชุด แบบสังเกต 1 ชุด และแบบสัมภาษณ์ 1 ชุด วิเคราะห์ข้อมูลโดยหาค่าร้อยละ และแจกแจงความถี่ ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ 1. การจัดกิจกรรมการเรียนการสอนในห้องเรียน ด้านพัฒนาความรู้ความเข้าใจในเรื่องเกี่ยวกับระบอบประชาธิปไตย ครูสังคมศึกษาส่วนใหญ่สอนหลักการประชาธิปไตย ในเนื้อหาการเมืองการปกครอง และเชื่อมโยงกับเหตุการณ์การเมืองการปกครองที่สำคัญ โดยใช้วิธีบรรยาย ด้านพัฒนาทักษะในการใช้กระบวนการปกครองแบบประชาธิปไตย ครูสังคมศึกษาส่วนใหญ่ใช้ระบบโหวตเสียงลงมติ ให้นักเรียนทำงานในรูปคณะกรรมการ สร้างข้อตกลงและควบคุมกันเอง ด้านพัฒนาบุคลิกภาพประชาธิปไตย พบว่า ครูสังคมศึกษาส่วนใหญ่ใช้การสอนข่าวและเหตุการณ์การเมือง ให้ศึกษาค้นคว้าด้วยตนเองแล้วนำเสนอโดยการรายงานและอภิปราย ด้านพัฒนาด้านวิถีชีวิตแบบประชาธิปไตย ครูสังคมศึกษาส่วนใหญ่จัดกิจกรรมการทำงานกลุ่มและการอภิปรายกลุ่ม 2. การจัดกิจกรรมเสริมหลักสูตร ด้านพัฒนาความรู้ความเข้าใจในระบอบประชาธิปไตย ครูสังคมศึกษาส่วนใหญ่จัดกิจกรรมรณรงค์ และการแข่งขันตอบปัญหาทางวิชาการ ด้านพัฒนาทักษะในการใช้กระบวนการปกครองแบบประชาธิปไตย ครูสังคมศึกษาส่วนใหญ่จัดกิจกรรมการเลือกตั้งกรรมการห้องเรียน สภานักเรียนและกิจกรรมชุมชน ด้านพัฒนาบุคลิกภาพประชาธิปไตย ครูสังคมศึกษาส่วนใหญ่จัดกิจกรรมบำเพ็ญประโยชน์ร่วมกับชุมชนและภายในโรงเรียน กิจกรรมทำป้ายนิเทศ ด้านพัฒนาด้านวิถีชีวิตแบบประชาธิปไตย ครูสังคมศึกษาส่วนใหญ่ให้นักเรียนร่วมมือและประชุมปรึกษาวางแผนการทำงานร่วมกัน และจัดกิจกรรมออกศึกษานอกสถานที่ 3. การปฏิบัติตนเป็นแบบอย่างของครูสังคมศึกษา ครูสังคมศึกษาส่วนใหญ่เป็นแบบอย่างในด้านความรับผิดชอบต่อหน้าที่ ใจกว้างยอมรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น ความซื่อสัตย์ ความมีระเบียบวินัย ขยันหมั่นเพียร เข้าร่วมกิจกรรมต่างๆ ของโรงเรียนอย่างสม่ำเสมอ ยึดมั่นศรัทธาในระบอบประชาธิปไตย