การวิจัยนี้เป็นการศึกษาการเสียรูปและการเคลื่อนตัวของอุโมงค์ที่ก่อสร้างด้วยวิธีแรงดันดินสมดุลในดินกรุงเทพฯ โดยศึกษาอุโมงค์คู่ขนานโครงการก่อสร้างอุโมงค์รถไฟฟ้าใต้ดินหรือ รฟม. ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางภายนอก 6.30 ม. วางตัวที่ความลึกระหว่าง15-22 ม. และอุโมงค์เดี่ยวโครงการอุโมงค์ผันน้ำเปรมประชากรขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางภายนอก 4.05 ม. ขุดเจาะในชั้นดินเหนียวแข็งที่ความลึกระหว่าง 21-25 ม. การวิเคราะห์แบ่งเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนแรกศึกษาการเสียรูปและการเคลื่อนตัวของอุโมงค์คู่ขนานและส่วนที่สองศึกษาแรงภายในที่เกิดขึ้นในอุโมงค์แบบ plan strain ทั้งอุโมงค์คู่ขนานและอุโมงค์เดี่ยว การเคลื่อนตัวและเสียรูปของอุโมงค์คู่ขนาน ทำการรังวัดโดยระบบ Survey พบว่าการเคลื่อนตัวของอุโมงค์มีลักษณะเคลื่อนตัวลงและแยกออกจากกัน ขณะที่การเสียรูปของอุโมงค์มีลักษณะยุบตัวลงในแนวดิ่งและขยายออกในแนวราบ การวิเคราะห์แรงภายในอุโมงค์แบ่งเป็นกรณีต่าง ๆ ตามระดับการวางตัวของอุโมงค์ในชั้นดินโดยแบ่งการวิเคราะห์ออกเป็น การวิเคราะห์ด้วยวิธี Empirical และการวิเคราะห์ด้วยวิธี Numerical ด้วยการวิเคราะห์ชนิดไฟไนอิลิเมนต์ (Finite Element Method)โดยวิธี Empirical แบ่งเป็นวิธีประมาณ (Approximate Method) และวิธีที่ใช้ทฤษฎีอีลาสติก ได้แก่ Einstein Method, Erdmann Method, Morgan Method ผลการวิเคราะห์เปรียบเทียบในกรณีต่าง ๆ พบว่า Morgan Method และ Approximate Method ได้ค่าแรงภายในสูงกว่าวิธีอื่น ๆ ในการวิเคราะห์โดย FEM ได้ค่าใกล้เคียงกับ ApproximateMethod การออกแบบอุโมงค์ในชั้นดินเหนียวแข็งสามารถใช้วิธีประมาณ (ApporoximateMethod) แต่ไม่ควรใช้ในกรณีที่อุโมงค์อยู่ในชั้นทรายเนื่องจากให้ค่าสูงเกินไป ส่วนในวิธี FEM ค่า E(,u)/S(,u) ที่เหมาะสมในการวิเคราะห์การเสียรูปและเคลื่อนตัวของอุโมงค์และแรงภายในดาดอุโมงค์มีค่าระหว่าง 225-400 สำหรับดินเหนียวอ่อนและเท่ากับ400-480 สำหรับดินเหนียวแข็งชั้นแรกซึ่งมีค่า Shear strain ในช่วง 0.1-1%