การศึกษาความชุกและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิดภาวะโลหิตจางในหญิงตั้งครรภ์ที่มารับบริการฝากครรภ์ที่โรงพยาบาลศูนย์สระบุรี เป็นการศึกษาเชิงพรรณนาแบบตัดขวาง โดยการสัมภาษณ์หญิงตั้งครรภ์ที่มารับบริการฝากครรภ์ระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2542 ถึง เดือนมีนาคม2543 มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจความชุก และปัจจัยด้านประชากรเศรษฐกิจและสังคม ปัจจัยด้านชีวภาพ และความรู้ เรื่องโภชนาการและภาวะโลหิตจางในหญิงตั้งครรภ์ ประชากรตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาครั้งนี้ คือ หญิงตั้งครรภ์ที่มารับบริการฝากครรภ์ครั้งแรกที่โรงพยาบาลศูนย์สระบุรี จำนวน835 คน ยืนยันภาวะโลหิตจางโดยผลทางห้องปฏิบัติการ คือ ค่าฮีมาโตคริต โดยใช้เกณฑ์ที่ค่าฮีมาโตคริต น้อยกว่า ร้อยละ 33 จากการศึกษาพบความชุกของภาวะโลหิตจางในหญิงตั้งครรภ์ ร้อยละ32.9 ส่วนใหญ่เป็นภาวะโลหิตจาง ระดับที่ 1 (Hct ร้อยละ 27-32) อายุน้อยกว่าหรือเท่ากับ 25 ปีเชื้อชาติไทย นับถือศาสนาพุทธ การศึกษาระดับประถมศึกษาใกล้เคียงกับระดับมัธยมศึกษา อาชีพแม่บ้าน รายได้ต่ำกว่าหรือเท่ากับ 10,000 บาท/เดือน อาศัยอยู่นอกเขตเทศบาล อายุครรภ์ในไตรมาสที่ 2 ( 14-26 สัปดาห์) เป็นการตั้งครรภ์ลำดับที่ 1-2 ไม่เคยมีประวัติการแท้งบุตร หรือทารกปริกำเนิดระยะห่างระหว่างการ ตั้งครรภ์ 1-3 ปี คะแนนความรู้ ระดับปานกลาง (12-17 คะแนน)จากการทดสอบทางสถิติพบว่า ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะโลหิตจาง อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ คือ ปัจจัยด้านประชากรเศรษฐกิจและสังคมคือ อายุ ( p = 0.017 ) รายได้ครอบครัว ( p =0.047 ) และ ปัจจัยด้านชีวภาพ คือ ระยะห่างระหว่างการตั้งครรภ์ ( p = 0.006 ) สำหรับปัจจัยด้านความรู้เรื่องโภชนาการและภาวะโลหิตจาง พบว่า ไม่มีความสัมพันธ์กับภาวะโลหิตจางในหญิงตั้งครรภ์ ( p > 0.05) จากการศึกษาครั้งนี้ ผู้วิจัยเสนอแนะให้สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสระบุรี ใช้กลวิธีแก้ปัญหาโดยเน้นการให้คำปรึกษา เรื่อง การวางแผนครอบครัว การแต่งงานและมีบุตรเมื่อถึงวัยที่เหมาะสม การมารับบริการฝากครรภ์ในระยะแรกที่ทราบว่ามีการตั้งครรภ์ ให้โภชนศึกษา ให้การดูแลหญิงตั้งครรภ์ที่มีภาวะโลหิตจาง ทั้งก่อนคลอด ระหว่างคลอดและ หลังคลอด การให้ความรู้เรื่องเพศศึกษา การวางแผนครอบครัว และโภชนศึกษาในโรงเรียน ศึกษาสาเหตุของภาวะโลหิตจาง และศึกษาเปรียบเทียบความชุกและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิดภาวะโลหิตจางในหญิงตั้งครรภ์ในสถานบริการสาธารณสุขทุกระดับ