การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลกระทบของการติดเชื้อเอดส์ที่มีต่อการศึกษาของนักเรียนในระดับชั้นประถมศึกษา โรงเรียนบ้านลุ่ม อำเภอดอกคำใต้จังหวัดพะเยา โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพเป็นเวลา6 เดือน รวบรวมข้อมูลจากการสังเกตอย่างมีส่วนร่วมการสัมภาษณ์อย่างไม่เป็นทางการ และแบบเจาะลึก แล้ววิเคราะห์เอกสาร วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ทฤษฎีทางสังคมและการวิเคราะห์พฤติกรรม นำเสนอข้อมูลแบบวิธีพรรณาผลการวิจัย พบว่า ในชุมชนบ้านลุ่ม พบจำนวนผู้ติดเชื้อเอดส์ทั้งสิ้น48 คน เป็นชาย 29 คน และเป็นหญิง 19 คน อายุระหว่าง16-45 ปี มีเด็กที่ติดเชื้อเอดส์จากมารดาจำนวน 3 คน และพบเด็กที่กำลังศึกษาอยู่ในระดับชั้นประถมศึกษาที่มีบิดาและ/หรือมารดาติดเชื้อเอดส์ จำนวน 4 คน สถานการณ์โรคเอดส์มีผลกระทบต่อการศึกษาทางตรงต่อโรงเรียนและต่อตัวนักเรียน ผลกระทบต่อโรงเรียนการแพร่ระบาดของโรคเอดส์ทำให้สูญเสียชีวิตของประชากรกลุ่มวัยเจริญพันธุ์ ซึ่งเป็นบิดามารดาของนักเรียน และการเสียชีวิตของเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 5 ปี ทำให้แนวโน้มอัตราการเข้าเรียนในระดับประถมศึกษาลดลง ในท้องถิ่นที่มีค่านิยมในการประกอบอาชีพโสเภณี โรคเอดส์มีผลกระทบทางบวกต่อการศึกษา คือ ทำให้อัตราการเข้าศึกษาต่อในระดับมัธยมศึกษาสูงขึ้น ผลกระทบที่มีต่อนักเรียน คือ ก่อให้เกิดภาวะการขาดเรียนอันเนื่องมาจากต้องอยู่ดูแลบิดาและ/หรือมารดาที่เจ็บป่วย หรือเพราะการขาดแคลนเสื้อผ้า อุปกรณ์การเรียนตลอดจนการถูกรังเกียจเดียดฉันท์จากเพื่อน ทำให้เกิดความวิตกกังวล หวาดระแวง และเรียนอย่างไม่มีความสุข ซึ่งส่งผลกระทบต่อคุณภาพการศึกษา นอกจากนั้น ฐานะทางเศรษฐกิจที่ตกต่ำลง และการถูกประทับตราจากสังคมยังส่งผลให้เด็กถูกปิดกั้นโอกาสทางการศึกษา หรือต้องออกกลางคัน