วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อวิเคราะห์วรรณกรรมนิทานไทพวนในอำเภอปากพลี จังหวัดนครนายก และศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างวรรณกรรมไทพวนกับสังคม ผลการศึกษาวิเคราะห์วรรณกรรมนิทานไทพวนทั้ง 101 เรื่อง แบ่งเป็น วรรณกรรมนิทานลายลักษณ์ 3 เรื่อง และวรรณกรรมนิทานมุขปาฐะ 98 เรื่องพบว่า ลักษณะโครงสร้างของวรรณกรรมนิทานไทพวนมีโครงเรื่องไม่ซับซ้อนและโครงเรื่องซับซ้อนตามประเภทของนิทานและความยาวของเนื้อเรื่องวรรณกรรมนิทานลายลักษณ์มีกลวิธีในการเปิดเรื่องและปิดเรื่องคล้ายวรรณกรรมลายลักษณ์โดยทั่วไป ส่วนวรรณกรรมนิทานมุขปาฐะได้ปรับเปลี่ยนกลวิธีการเปิดเรื่องและปิดเรื่องอย่างง่าย ๆ ตามจุดประสงค์ในการเล่าและกลวิธีของผู้เล่า วรรณกรรมนิทานไทพวนส่วนใหญ่เสนอแนวคิดเกี่ยวกับบุรพกรรมการบำเพ็ญทานบารมี ความรัก ชนชั้นและคุณธรรม โดยสะท้อนจากพฤติกรรมของตัวละคร เป็นสำคัญ ลักษณะตัวละครในวรรณกรรมนิทานไทพวนตัวละครเอกฝ่ายชายเป็นตัวละครในอุดมคติ มีชาติกำเนิดเป็นลูกกษัตริย์และเป็นตัวแทนฝ่ายคุณธรรม ตัวละครเอกฝ่ายหญิงเป็นตัวละครแบบฉบับ ประพฤติแต่คุณความดีและมีความงามเป็นเลิศ ตัวละครฝ่ายร้ายมีทั้งมนุษย์และอมนุษย์เป็นผู้ประพฤติแต่ความชั่วและจิตใจฝักใฝ่ในอกุศลมูล ส่วนตัวละครฝ่ายร้ายมีทั้งมนุษย์และอมนุษย์เป็นผู้ประพฤติแต่ความชั่วและจิตใจฝั่กใฝ่ในอกุศลมูล ส่วนตัวละครผู้ช่วยมีหน้าที่คอยช่วยเหลือตัวละครเอกให้รอดพ้นจากภยันตรายและยังช่วยเสริมบทบาทของตัวละครเอกให้โดดเด่นยิ่งขึ้น ด้านความขัดแย้งของตัวละครมักเกิดจากความรัก ความโลภความโกรธ ความหลง และความแตกต่างด้านฐานะทางเศรษฐกิจเป็นสำคัญอันนำไปสู่ปัญหาความขัดแย้งทั้งในระดับสังคมและระดับกลุ่มสังคมและระดับต่างสังคม วรรณกรรมนิทานไทพวนมีบทบาทและหน้าที่ให้ความบันเทิงแก่ผู้ฟังในงานประเพณีและพิธีกรรมต่าง ๆ ให้การศึกษาและปลูกฝังค่านิยมด้านต่าง ๆแก่คนในสังคมนอกจากนี้ยังช่วยเสริมวัฒนธรรมให้สมบูรณ์และเข้มแข็งยิ่งขึ้นช่วยรักษาแบบแผนของสังคม และช่วยสร้างความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันเพื่อประโยชน์ในการดำรงชีวิตของชาวไทพวนตั้งแต่อดีตมาจนถึงปัจจุบัน