การคุมประพฤติเป็นมาตรการทางกฎหมายที่มองไปยังอนาคตของนโยบาย ทางอาญา โดยมีความมุ่งหมายที่จะป้องกันสังคมจากอาชญากรรมอันเกิดจากการกระ ทำผิดซ้ำ ซึ่งผู้กระทำผิดจะต้องอยู่ภายใต้การสอดส่องดูแลพนักงานคุมประพฤติ การคุมประพฤติจึงเป็นทางเลือกอันชอบด้วยกฎหมายแทนการลงโทษจำคุก ดังนั้นตัวของการคุมประพฤติเองจึงมิใช่การลงโทษ ที่มุ่งแก้แค้นหรือสร้างความเจ็บปวดให้ผู้กระทำ ผิด แต่เป็นวิธีการที่พยายามจะช่วยเหลือ แก้ไขฟื้นฟูโดยมุ่งไปยัง "ตัวผู้กระทำผิด"มากกว่า "การกระทำผิด" แม้ว่าตัวของการคุมประพฤติเองจะมิใช่การลงโทษ แต่กระบวนการแวดล้อมที่เกี่ยวกพันกับการคุมประพฤติอาจต้องใช้ทฤษฎีการลงโทษเข้าไปอธิบายและนำไปปรับใช้ เพื่อเพิ่มระดับความเข้มของการบังคับใช้กฎหมายและเพื่อเพิ่มคุณภาพในการสอดส่อง ดูแลพฤติกรรมของผู้ถูกคุมความประพฤติหรือในกระบวนการเพิกถอนการคุมประพฤติ เช่น ความรวดเร็วในการจัดการกับบุคคลที่ฝ่าฝืนเงื่อนไขการคุมความประพฤติ ความสม่ำเสมอในการบังคับใช้กฎหมาย การไม่ปล่อยให้ผู้กระทำผิดเงื่อนไขขั้นร้ายแรงลอยนวลอยู่ในชุมชน เป็นต้น ทั้งนี้เนื่องจากงานคุมประพฤติจำ เป็นต้องคำนึงถึงความปลอดภัยของชุมชนเป็นหลักด้วย จากการวิจัย ผู้ศึกษาพบว่า การแก้ไขผู้กระทำผิดภายใต้กระบวนการคุมประ พฤติ นอกจากจะต้องอาศัยหลักการทางจิตวิทยา สังคมสงเคราะห์หรือหลักการอื่น ๆ แล้ว สิ่งที่ขาดไม่ได้ก็คือ หลักการทางกฎหมายที่ต้องมีความชัดเจนและมีมาตราการใน การบังคับใช้เพียงพอ ซึ่งพระราชบัญญัติวิธีดำเนินการคุมความประพฤติตามประมวลกฎหมายอาญา พ.ศ. 2522 ในปัจจุบันยังมีจุดอ่อนบางประการที่สมควรได้รับทบทวนและแก้ไขปรับปรุง เช่น การเพิ่มนิยามความหมายและขอบเขตของคำว่า "สืบ เสาะและพินิจ" และ "สอดส่อง" การให้อำนาจพนักงานคุมประพฤติในลักษณะเดียวกับพนักงานสอบสวน เพื่อประสิทธิภาพในการค้นหา รวบรวมข้อมูลทั้งหลายให้ครบถ้วน เที่ยงตรงเพื่อรายงานศาลในกรณีสืบเสาะ และให้อำนาจพนักงานคุมประพฤติจับกุมผู้ ถูกคุมความประพฤติซึ่งหลบหนีหรือฝ่าฝืนเงื่อนไขของศาลโดยให้นำตัวส่งศาลภายใน 24 ชั่วโมง เพื่อให้สามารถควบคุมพฤติกรรมของผู้ถูกคุมความประพฤติรายนั้นให้อยู่ใน กรอบของการมีพฤติกรรมที่พึงปรารถนาตามเงื่อนไขที่ศาลกำหนด อันจะทำให้การคุมความประพฤติผู้กระทำผิดได้ผลจริงจึงในทางปฏิบัติ ขณะเดียวกันก็ไม่ละเลยบทบาทหน้าที่ของพนักงานคุมประพฤติในฐานะผู้แก้ไขฟื้นฟูและปรัชญาดั้งเดิมของการ คุมประพฤติ อย่างไรก็ตาม ผู้ศึกษาเสนอว่า สิ่งสำคัญประการหนึ่งในการปรับปรุงแก้ไขกฎหมายดังกล่าวก็คือ จะต้องเป็นไปตามหลักกระบวนการนิติธรรมที่คำนึงถึงสิทธิของจำเลยและผู้ถูกคุมความประพฤติด้วย