วิทยานิพนธ์ (นศ.ด.) -- จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552

การศึกษาวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีลักษณะเป็นกรณีศึกษา ผู้ที่เป็นกรณีศึกษาคือคุณสฤษฎิ์ สุฤทธิ์ หัวหน้าสถานีอนามัยตำบลน้ำเกี๋ยน วัตถุประสงค์ในการศึกษาวิจัยครั้งนี้คือ 1) ศึกษาแบบจำลองการสื่อสารแบบ บ้าน วัด โรงเรียน และสถานีอนามัย หรือ”บวรส.” 2)ศึกษาบทบาทด้านการสื่อสารของคุณสฤษฎิ์ สุฤทธิ์ 3)ศึกษาคุณลักษณะที่เป็นคุณูปการและข้อจำกัดในการสื่อสารเพื่อสุขภาวะ 4) ศึกษาการสื่อสารขาเข้า และการสื่อสารขาออก 5) ศึกษาปัจจัยด้านระบบบริการและระบบสุขภาพที่เป็นปัจจัยเอื้ออำนวยและปัจจัยที่เป็นอุปสรรคต่อการสื่อสารเพื่อสุขภาวะ 6) ศึกษาผลที่เกิดขึ้นจากการสื่อสารเพื่อสุขภาวะ และ 7)ศึกษาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับความสำเร็จ/ล้มเหลวในการขยายผลชุดความรู้นี้ไปยังพื้นที่อื่นๆ ผลการศึกษาพบว่า (1) การสื่อสารเพื่อสุขภาวะแบบ”บวรส”.มีองค์ประกอบคือ 1)เป็นการรวมแกนนำจากสถาบันหลักของชุมชน ซึ่งเป็นที่รวมศรัทธาของชาวบ้าน และเป็นการทำงานบนประเด็นความสนใจเดียวกัน 2)ใช้กระบวนการสื่อสารแบบมีส่วนร่วมเป็นหลัก 3) มีหลักการที่สำคัญคือชุมชนเห็นปัญหาและแก้ไขปัญหาด้วยชุมชนเอง 4)กระทำการแบบค่อยเป็นค่อยไป 5)การคงไว้ซึ่งความศรัทธาและมิตรภาพของแกนนำกับชาวบ้าน 6)ผู้นำมีส่วนสำคัญ และ 7)ได้รับการสนับสนุนจากองค์กรภายนอก (2)คุณสฤษฎิ์ สุฤทธิ์มีบทบาทหน้าที่ด้านการสื่อสารทั้งที่เป็นบทบาทหน้าที่หลักในฐานะเจ้าหน้าที่สถานีอนามัย และบทบาทหน้าที่ตามความต้องการของชุมชน (3)คุณลักษณะที่เป็นข้อเด่นได้แก่ การเป็นคนมีจิตสำนึกสาธารณะ มีความสุภาพอ่อนน้อม มีมนุษย์สัมพันธ์ มีความเพียรพยายามและความมุ่งมั่น และการไม่ยึดติดอยู่กับข้อจำกัด ข้อด้อยได้แก่ ความสามารถด้านการพูด และการใช้คอมพิวเตอร์ ความล่าช้าในการทำงาน และความไม่ถนัดในการจัดทำเอกสารรายงาน (4) ความสามารถด้านการสื่อสาร ประกอบด้วย (4.1) การสื่อสารขาเข้ามีกระบวนการดังนี้คือ 1)การแสวงหาข้อมูลข่าวสาร ได้แก่ 1.1)การตั้งรับ 1.2) เชิงรุก และ1.3) จากประสบการณ์ตนเอง 2) การจัดการกับข่าวสาร/ข้อมูลได้แก่ 2.1) วิเคราะห์ตรวจสอบ 2.2) จัดระบบ/จัดเตรียมสารสำหรับใช้งานในลักษณะต่างๆ 3) การจัดเก็บข้อมูลข่าวสารแบ่งได้เป็น 5 ประเภท ดังนี้ 3.1) จัดเก็บไว้ในสมองด้วยการจดจำ 3.2) จดบันทึกลงในสมุดบันทึก 3.3) บันทึกไว้ในเครื่องคอมพิวเตอร์ 3.4) เก็บรวบรวมไว้ในห้องหนังสือ 3.5) ฝากให้ผู้อื่นเก็บรวบรวมไว้ (4.2) การสื่อสารขาออก ได้แก่ 1) การมีความรู้เกี่ยวกับ 1.1) มิติด้านสุขภาพ และ 1.2) การมีความรู้ด้านการสื่อสาร ได้แก่ 1.2.1) มีความรู้เกี่ยวกับการกำหนดวัตถุประสงค์ของการสื่อสาร 1.2.2)มีความรู้เกี่ยวกับผู้รับสาร 1.2.3)ความรู้เรื่องบริบทและสภาพการณ์ทางสังคม และ1.2.4) มีความรู้เรื่องการสื่อสารแบบมีส่วนร่วม 2)มีทักษะด้านการสื่อสารคือ 2.1) ทักษะการใช้สื่อ 2.2)ทักษะในการเลือก/ออกแบบสาร 2.3) มีทักษะเฉพาะคือ 2.3.1) ทักษะด้านการฟัง 2.3.2)ทักษะด้านการโน้มน้าวใจ 2.3.3)ทักษะด้านการสอนหรือให้คำแนะนำ 2.3.4) ทักษะเกี่ยวกับวิธีคิดแก้ปัญหา และ 2.3.5) ทักษะในการประสานงาน 3) มีกลยุทธ์การสื่อสาร คือกลยุทธ์การประสมประสานสิ่งเก่า/สิงใหม่ (Hybridization) และกลยุทธ์การสื่อสารเพื่อเป้าหมายในการสื่อสาร 3 ลักษณะคือ 3.1) เพื่อสืบสานเจตนาหรือการได้ทำในสิ่งที่ตั้งใจ 3.2) เพื่อสร้างการมีส่วนร่วม และ 3.3) เพื่อสร้างกระแสด้านสุขภาพคือการแข่งเรือปลอดเหล้า (5)ปัจจัยด้านระบบบริการและระบบสุขภาพที่เอื้ออำนวย ได้แก่ ปัจจัยด้านเจ้าหน้าที่สาธารณสุขทั้งในหน่วยงานเดียวกันและในหน่วยงานตามสายการบังคับบัญชา/สายการประสานงาน ปัจจัยด้านศักยภาพและการมีส่วนร่วมของชุมชนน้ำเกี๋ยน ปัจจัยด้านบรรยากาศด้านสิ่งแวดล้อม และด้านคนทำงานเกี่ยวกับสุขภาวะของจังหวัดน่าน ส่วนปัจจัยที่เป็นอุปสรรคได้แก่ การจัดสรรงบประมาณที่ไม่เอื้อต่องานสร้างเสริมสุขภาพ การมีระบบระเบียนรายงานจำนวนมาก และปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม ได้แก่ นโยบายของรัฐที่ไม่เอื้อต่อการพึ่งพาตนเอง การมีปัจจัยที่เอื้อและกระตุ้นการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ (6) ผลของการสื่อสารเพื่อสุขภาวะ ได้แก่ ผลที่เป็นกฎระเบียบ การตั้งองค์กร ผลที่เป็นกิจกรรม และผลด้านการเรียนรู้ (7)ปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จ/ล้มเหลวในการขยายผลองค์ความรู้การสื่อสารเพื่อสุขภาวะไปยังพื้นที่อื่นๆ ได้แก่ ปัจจัยด้านการเป็นชุมชนชนบทที่มีความผูกพันกันของคนในชุมชน การสื่อสารเพื่อสุขภาวะนี้เหมาะสมที่จะใช้ในพื้นที่เล็กๆ เช่น เป็นหมู่บ้านหรือตำบล คุณลักษณะของเจ้าหน้าที่สถานีอนามัยที่ทำหน้าที่ในการสื่อสารเพื่อสุขภาวะที่ควรมี ได้แก่ ความเชื่อมั่นในพลังของชุมชน ความมีจิตใจดี ชอบช่วยเหลือผู้ด้อยโอกาส ความอดทนเพียรพยายาม ความสุภาพอ่อนน้อม ฯลฯ และที่สำคัญที่สุดคือเจ้าหน้าที่สถานีอนามัยต้องมีความสามารถด้านการสื่อสาร