โครงการวิจัย “โครงการรูปแบบการผลิตข้าวไร่ที่เหมาะสมกับภูมินิเวศน์ภู กรณีศึกษาชุมชน บ้านหนองจาน ตำบลนาหนองทุ่ม อำเภอชุมแพ จังหวัดขอนแก่น” มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อค้นหาพันธุ์ข้าว ไร่ที่เหมาะสมกับนิเวศน์ภู 2)เพื่อศึกษาระบบการผลิตและการบริโภคข้าวของชุมชน 3)เพื่อศึกษาลักษณะ นิเวศน์ภูของบ้านหนองจาน 4)เพื่อพัฒนารูปแบบการผลิตข้าวไร่ที่เหมาะสมกับภูมินิเวศน์ภู บ้านหนอง จาน และ 5)เพื่อพัฒนาพันธุ์ข้าวไร่ที่เหมาะสมกับลักษณะนิเวศน์ภู ซึ่งกระบวนการวิจัยประกอบด้วย การค้นหาปัญหาของชุมชน การพัฒนาทีมวิจัยการทำความเข้าใจโครงการกับชุมชน การศึกษาและ รวบรวมข้อมูล การทดลองปฏิบัติการในแปลงการสรุปผลการวิจัย การสรุปบทเรียน การนำเสนอ ผลการวิจัยต่อพื้นที่เป้าหมาย และการเผยแพร่ผลการวิจัยสู่สาธารณะ ผลการศึกษาสรุปได้ดังนี้ พันธุ์ข้าวที่มีการปลูกในพื้นที่ในปีการผลิต 2549/2550 มี จำนวน 42 สายพันธุ์พันธุ์ที่มีความโดด เด่นคือ ข้าวเหนียวพญาลืมแกง ข้าวเหนียวหางปลาไหล ข้าวเหนียวหมื่นล้าน ข้าวเหนียวแผ่แดง มีพันธุ์ ข้าวที่เคยปลูกในพื้นที่บ้านหนองจาน จำนวน กว่า 20 สายพันธุ์ เช่น นางโสภา เคยปลูก ข้าว ปลาซิวน้อย ข้าวหางปลาไหล ข้าวหอมภูพาน อาหารจากการผลิต ตามฤดูกาลต่างๆ ดังนี้ ฤดูฝน มี 39 ชนิด โดยที่ผักที่มีการปลูกมากที่สุด ได้แก่ ตะไคร้ พริก แมงลัก มะละกอ ฤดูหนาว มีทั้งหมด 21 ชนิด ผักที่ปลูกมากที่สุดได้แก่ ต้นหอม หอมแดง 3. กระเทียม 4. พริก ฤดูร้อน มีทั้งหมด 22 ชนิด โดยที่ผักที่ปลูกมากที่สุดได้แก่ ตะไคร้ พริก ข่า มะเขือ การพึ่งพาพืชผัก จากธรรมชาติมีทั้งหมด 32 ชนิด โดยที่ผักที่สามารถหามากที่สุดได้แก่ ผักติ้ว 2. ผักเม็ก ผักกระโดน. ผักกะแยง การปลูกข้าวกินเองต่อปี เฉลี่ยครอบครัวละ 1,140 กิโลกรัม (ข้าวเปลือก) โดยมีผู้ที่ไม่ข้าวที่ปลูกไว้บริโภคเอง คิดเป็นร้อยละ 6 คิดเป็นเงินเฉลี่ยครอบครัวละ 1,200 บาทต่อเดือน สภาพภูมินิเวศน์ บ้านหนองจาน จากการศึกษาพบว่าสภาพภูมิประเทศที่เป็นเขาหินปูน สภาพป่า ค่อนข้างอุดมสมบูรณ์ จึงจัดอยู่ในพื้นที่ลุ่มน้ำชั้น 3A มีแหล่งน้ำตามธรรมชาติที่มีลักษณะเป็นน้ำซำ แล้ว จึงกลายเป็นต้นน้ำของห้วยต่างๆ ลำห้วยสำคัญได้แก่ ห้วยซำจำปา ห้วยซำแดง ห้วยทับร้าง ห้วยหินกอง โดยจะไหลไปลงลำน้ำพองทั้งหมด และมีแหล่งน้ำซำ คือ หนองจาน สภาพทางกายภาพดิน เป็นดินชุด ภูกระดึง มีลักษณะเป็นดินร่วนปนทราย ดินลูกรังและดินเหนียวสามารถกักเก็บน้ำได้ดี เหมาะแก่การทำ การเกษตร รูปแบบการผลิตข้าวไร่ที่เหมาะสมกับภูมินิเวศน์ภู บ้านหนองจาน มีข้อค้นพบ 4 รูปแบบดังนี้ 1) รูปแบบการปลูกข้าวตามร่องสวนไม้ผล 2) รูปแบบการปลูกข้าวไร่ในพื้นที่นา 3) รูปแบบการปลูกข้าว หมุนเวียนกับพืชไร่ และ4) รูปแบบการปลูกข้าวไร่ผสมผสานกับพืชผัก -