วิทยานิพนธ์ (น.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2528

การเสียภาษีอากรถือว่าเป็นหน้าที่ที่สำคัญยิ่งประการหนึ่งของชนชาวไทย ดังที่ได้บัญญัติไว้ในกฎหมายรัฐธรรมนูญ ฉบับปัจจุบัน พ.ศ. 2521 มาตรา 50 ว่า “บุคคลมีหน้าที่เสียภาษีอากรตามที่กฎหมายบัญญัติ” ด้วยเหตุนี้ ถ้าบุคคลใดหลบหนีหรือหลีกเลี่ยงไม่ยอมชำระภาษีอากร บุคคลนั้นจะต้องได้รับโทษตามบทบัญญัติของกฎหมาย อย่างไรตาม จากการวิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับสถิติต่าง ๆ ในปี พ.ศ. 2524 จากแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้ อาทิเช่น สำนักงานสถิติแห่งชาติ กองทุนเงินทดแทนของกรมแรงงาน กระทรวงมหาดไทย กรมทะเบียนการค้า กระทรวงพาณิชย์ สภาพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ กองหักภาษี ณ ที่จ่าย กรมสรรพากร กระทรวงการคลัง กระทรวงกลาโหม รวมตลอดทั้งจากสำนักงานสรรพากร เขตพื้นที่ 6 และจากรายงานประจำปีต่าง ๆ ของกรมสรรพากร ปรากฏว่า ผู้มีเงินได้จากการจ้างแรงงานเฉพาะที่อยู่ในความคุ้มครองของกองทุนเงินทดแทน กรมแรงงาน กระทรวงมหาดไทย ในเขตกรุงเทพมหานคร และ 5 จังหวัดใกล้เคียง ซึ่งมีเงินได้พึงประเมินถึงเกณฑ์ต้องยื่นแบบแสดงรายการตอนสิ้นปีไม่ว่าจะมีภาษีต้องเสียหรือไม่ก็ตาม (โดยพิจารณาจากอัตราค่าจ้างขั้นต่ำของลูกจ้างไร้ฝีมือตามประกาศของกระทรวงมหาดไทยเปรียบเทียบกับเกณฑ์เงินได้พึงประเมินขั้นต่ำตามที่กำหนดไว้แห่งประมวลรัษฎากร) ไม่ได้ยื่นแบบแสดงรายการต่อกรมสรรพากรจำนวนประมาณ 1.4 แสนคน โดยในลูกจ้างจำนวนดังกล่าวอาจมีลูกจ้างจำนวนหนึ่งมีเงินได้ไม่ถึงเกณฑ์ต้องยื่นแบบแสดงรายการเพื่อเสียภาษี เพราะเนื่องจากนายจ้างฝ่าฝืนกฎหมายไม่ยอมจ่ายค่าจ้างขั้นต่ำตามกำหนดของประกาศกระทรวงมหาดไทย ทั้งนี้ ตามหลักเกณฑ์การเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาผู้มีเงินได้จากการจ้างแรงงานถือว่าเป็นผู้ที่หลีกเลี่ยงภาษีได้ยาก เพราะจะต้องถูกนายจ้างหักภาษีไว้ ณ ที่จ่ายทุกครั้งที่มีการจ่ายเงินได้ตามบทบัญญัติแห่งประมวลรัษฎากร ตามผลของการวิเคราะห์หาสาเหตุของปัญหาที่ทำให้ผู้มีเงินได้จากการจ้างแรงงานดังกล่าวไม่ยื่นแบบแสดงรายการต่อกรมสรรพากรโดยใช้วิธีออกแบบสอบถาม การสัมภาษณ์และการสังเกต ตลอดจนข้อมูลเอกสารต่าง ๆ สามารถจำแนกสาเหตุได้ดังต่อไปนี้ 1. ด้านการศึกษาของผู้มีเงินได้จากการจ้างแรงงาน โดยปรากฏว่าบรรดาลูกจ้างตามโรงงานอุตสาหกรรมขนาดเล็กและร้านค้าย่อยต่าง ๆ ส่วนใหญ่จะมีการศึกษาโดยเฉลี่ยอยู่ในชั้นประถมศึกษา ซึ่งไม่เคยได้เรียนรู้เกี่ยวกับวิธีการชำระภาษีอากรหรือกฎหมายภาษีอากรมาก่อน แต่อย่างใด จึงทำให้ไม่สามารถเข้าใจและเสียภาษีอากรได้อย่างถูกต้องตามบทบัญญัติที่กำหนดไว้แห่งประมวลรัษฎากร 2. ด้านเกี่ยวกับทัศนคติของผู้เสียภาษีต่อรัฐบาลและต่อกรมสรรพากร ผู้เสียภาษีส่วนหนึ่งมีความรู้สึกในทางต่อต้านการจัดเก็บภาษีของรัฐบาลและกรมสรรพากร ทั้งนี้ เนื่องจากการสร้างบรรยากาศในการสร้างความสมัครใจและกระตุ้นความสำนึกในการเสียภาษีให้เกิดขึ้นแก่ผู้เสียภาษีโดยภาครัฐบาลมีไม่เพียงพอ โดยการประชาสัมพันธ์หรือชี้แจ้งให้ประชาชนได้เห็นหรือตระหนักในความสำคัญของผลประโยชน์ในการจัดเก็บภาษีอากรของรัฐบาลว่าได้ใช้พัฒนาประเทศในด้านใดบ้างยังมีน้อยกว่าที่ควรจะเป็น ส่วนกรณีของกรมสรรพากรนั้นก็มีผู้เสียภาษีบางส่วนมีความรู้สึกไม่พอใจต่อการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่สรรพากรบางราย ด้วยเหตุดังกล่าวจึงทำให้ผู้มีเงินได้บางส่วนทั้งที่ได้ถูกหักภาษีไว้ ณ ที่จ่ายแล้วไม่ยอมมาเสียภาษีอากรต่อกรมสรรพากร 3. ด้านเกี่ยวกับบทบัญญัติแห่งประมวลรัษฎากร เนื่องจากความไม่ชัดแจ้งในบทบัญญัติบางมาตราแห่งประมวลรัษฎากรและระเบียบที่ประกาศใช้บางฉบับ เช่น ปัญหาการตีความการหักภาษีไว้ ณ ที่จ่าย ของภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาจากการจ้างแรงงานระหว่างศาลยุติธรรมกับกรมสรรพากร และปัญหาการกำหนดรายรับขั้นต่ำของกิจการค้าบางประเภทที่ใช้วิธีรายจ่ายกำหนดรายรับ ทำให้เกิดความไม่แน่นอนในการเสียภาษี ดังนั้น จึงมีผู้เสียภาษีบางส่วนไม่ได้มาชำระภาษีอากรต่อกรมสรรพากรตามบทบัญญัติแห่งประมวลรัษฎากร 4. ด้านการบริการงานของกรมสรรพากร เนื่องจากการสร้างความสมัครใจในการเสียภาษีของผู้เสียภาษีโดยกรมสรรพากรยังอยู่ในระดับไม่เพียงพอ เพราะได้มีข้อจำกัดหลายประการ เช่น งบประมาณ จำนวนเจ้าหน้าที่ ตลอดจนอุปกรณ์ต่าง ๆ ที่ไม่เหมาะสมกับปริมาณของงาน เป็นต้น โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การประชาสัมพันธ์ที่ยังดำเนินการไม่เต็มที่และต่อเนื่องอย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้การบริหารงานในด้านการจัดเก็บภาษีอากรของกรมสรรพากรยังมีประสิทธิภาพไม่สูงตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ ดังนั้น จึงทำให้มีผู้เสียภาษีอากรบางส่วนยังไม่ได้ชำระภาษีหรือสามารถหลบหนีการชำระภาษีอากรตามบทบัญญัติแห่งประมวลรัษฎากร